Problemy ginekologiczne
Problemy ginekologiczne obejmują różnorodne zaburzenia i schorzenia dotyczące żeńskiego układu rozrodczego. Mogą one dotyczyć narządów takich jak jajniki, macica, pochwa czy srom. Diagnostyka i leczenie tych problemów są prowadzone przez specjalistów w dziedzinie ginekologii. Temat ten obejmuje zarówno stany zapalne, jak i zmiany hormonalne oraz inne nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem układu rozrodczego.
Problemy ginekologiczne obejmują zaburzenia dotyczące układu rozrodczego, cyklu menstruacyjnego, gospodarki hormonalnej i płodności. Mogą wiązać się między innymi z bólem, nieprawidłowymi krwawieniami, endometriozą, infekcjami oraz zmianami zachodzącymi w ciąży i menopauzie.
Zaburzenia miesiączkowania
Zaburzenia miesiączkowania mogą obejmować zarówno nieprawidłowości cyklu, jak i bolesne miesiączki oraz związane z nimi objawy ogólne.
- Problemy menstruacyjne mogą wynikać z zaburzeń proporcji między stężeniem estradiolu a progesteronem, a także z wysokiego poziomu estradiolu. Zmiany hormonalne mogą wywoływać bóle miesiączkowe, natomiast zbyt niskie stężenie estrogenów może przyczyniać się do napięcia przedmiesiączkowego.
- Przewlekły stres może powodować zaburzenia cyklu menstruacyjnego. Regulację zaburzonego cyklu mogą wspierać niepokalanek mnisi, bylica piołun, kozieradka pospolita oraz jod. Szczawik zajęczy może pomagać przy zaburzeniach menstruacji.
- Bolesne miesiączki mogą mieć związek z wadami rozwojowymi narządu rodnego lub zaburzeniami czynnościowymi tego narządu. Ich przyczyną może być także zwężenie kanału szyjki macicy po operacjach.
- Bóle menstruacyjne mogą być spowodowane przez polipy błony śluzowej trzonu macicy i polipy macicy. Mięśniaki również mogą powodować bóle menstruacyjne, podobnie jak zespół policystycznych jajników.
- Bólom menstruacyjnym mogą towarzyszyć bóle kolkowe, zaburzenia równowagi, nudności i wymioty oraz biegunka. Możliwe są także ból głowy, kołatanie serca, drżenie rąk i bezsenność.
- Problemy menstruacyjne mogą powodować zatrzymywanie wody w organizmie, a menstruacja może prowadzić do niedoboru żelaza u kobiet.
- Umiarkowana aktywność fizyczna może przynieść ulgę w dolegliwościach menstruacyjnych. Doustne środki antykoncepcyjne pomagają łagodzić bóle podczas miesiączki. Zmniejszenie bólu menstruacyjnego często pojawia się po pierwszej ciąży.
Endometrioza
Endometrioza może powodować bardzo bolesne miesiączki.
- Jej charakterystycznymi objawami mogą być także ból jamy brzusznej, ból miednicy oraz ból okolicy krzyżowej.
- Ból podczas stosunku seksualnego może towarzyszyć endometriozie.
- Częstomocz oraz naglące i bolesne parcie na stolec mogą sugerować jej występowanie.
- Zaburzenia cyklu menstruacyjnego i intensywne krwawienie podczas miesiączki również mogą być objawami endometriozy.
- Leczenie endometriozy opiera się na łagodzeniu objawów choroby. W celu zmniejszenia dolegliwości bólowych stosuje się leczenie hormonalne, a leczenie farmakologiczne obejmuje leki mające zahamować wzrost endometrium.
- W chirurgicznym leczeniu endometriozy ważne jest usunięcie jej ognisk, co wykonuje się metodami laparoskopowymi.
- Cynk może hamować postęp endometriozy.
Gospodarka hormonalna
Gospodarka hormonalna wpływa między innymi na samopoczucie, metabolizm, skórę oraz funkcjonowanie układu rozrodczego.
- Problemy hormonalne mogą być objawem przeciążonej wątroby, a same zaburzenia hormonalne mogą dodatkowo obciążać wątrobę.
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować nieprawidłowości hormonalne. Zaburzenia hormonalne mogą także powodować zatrzymywanie wody w organizmie i prowadzić do chorób.
- Obniżony popęd seksualny u kobiet może wynikać z zaburzeń hormonalnych. Zbyt duże stężenie estrogenów również może obniżać libido.
- Niedobór estrogenów może być powodem częstego oddawania moczu, sprzyjać powstawaniu anemii oraz wiązać się ze spadkiem poziomu progesteronu po porodzie.
- Fitoestrogeny w soi GMO mogą powodować bardziej bolesne cykle menstruacyjne i problemy z tożsamością płciową.
- Nagietek lekarski może działać estrogennie. Jagody mogą pomagać równoważyć poziom żeńskich hormonów płciowych, natomiast jagody, truskawki i maliny mogą pomagać w normalizacji poziomu progesteronu.
- Oxybenzone, składnik niektórych preparatów chroniących przed słońcem, może powodować problemy hormonalne. Hydroksymetyloglicynian sodu może wywoływać zaburzenia hormonalne, a pestycydy mogą zaburzać gospodarkę hormonalną.
- Mikroplastik może zaburzać równowagę hormonalną. Podobne działanie przypisuje się flatanyom, a pasożyty mogą wpływać na układ hormonalny.
- Przewlekły stres może prowadzić do zaburzeń hormonalnych. Gospodarka hormonalna może być również zmieniana przez insulinooporność.
- Cytokiny prozapalne mogą zaburzać komunikację między hormonami a receptorami. Zaburzenia pomiędzy hormonami żeńskimi i męskimi mogą powodować nadmierne wypadanie włosów oraz pogarszać stan paznokci.
- Zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do otyłości. Ksenoestrogeny mogą powodować zespół policystycznych jajników.
Płodność i owulacja
Płodność i owulacja mogą zależeć zarówno od stanu zdrowia, jak i od diety oraz stylu życia.
- Endometrioza może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę, podobnie jak choroby pasożytnicze.
- Spadek poziomu progesteronu może powodować zaburzenia owulacji.
- Na płodność może negatywnie wpływać otyłość, a jej zaburzeniom może sprzyjać także niedobór białka i brak witaminy D.
- Tłuszcze trans mogą przyczyniać się do niepłodności.
- Spożywanie nisko tłuszczowych produktów nabiałowych może sprzyjać niepłodności oraz brakowi owulacji.
- Ksenoestrogeny mogą zaburzać płodność, a soja GMO może powodować bezpłodność.
- Niepokalanek pospolity może podnosić płodność.
- Zażywanie koenzymu Q10 może wspierać procesy prowadzące do zajścia w ciążę metodą in vitro.
- Kuracja dr Huldy Clark może pomóc zajść w ciążę.
Infekcje intymne
Infekcje intymne mogą wiązać się zarówno z miejscowym stanem zapalnym, jak i z czynnikami wpływającymi na równowagę mikrobiologiczną organizmu.
- Ostre lub przewlekłe stany zapalne w obrębie miednicy mogą powodować bóle menstruacyjne. Takie bóle mogą również sugerować zapalenie miednicy mniejszej i jego powikłania.
- Imbir lekarski może wspomagać leczenie grzybiczych infekcji intymnych.
- Candida albicans może przyczyniać się do braku popędu seksualnego.
- Niska podaż wapnia może zwiększać u kobiet ryzyko infekcji intymnych.
- Antybiotykoterapia może sprzyjać rozwojowi kandydozy.
Ciąża i menopauza
Ciąża, okres poporodowy i menopauza wiążą się z różnymi zmianami, które mogą wpływać na samopoczucie i funkcjonowanie organizmu.
- W ciąży mogą występować napięciowe bóle głowy, klasterowe bóle głowy oraz migrenowe bóle głowy.
- Niedobór jodu w diecie kobiety ciężarnej może być przyczyną przedwczesnego porodu.
- Prawidłowy poziom progesteronu może zapobiegać odrzuceniu ciąży.
- Stres może prowadzić do problemów z laktacją, a spadek progesteronu może mieć związek z depresją poporodową.
- Problemy z jajnikami mogą być przyczyną osteoporozy.
- Przy menopauzie mogą pojawiać się zaburzenia koncentracji, a przeszłość położnicza może wpływać na jej przebieg.
- Przebyte ciąże mogą zwiększać ryzyko nietrzymania moczu.
Diagnostyka i leczenie
Diagnostyka problemów ginekologicznych może obejmować badania laboratoryjne i obrazowe, a leczenie dobiera się do rodzaju oraz zaawansowania choroby.
- Regularne badania krwi mogą pomagać wykryć problemy hormonalne.
- W diagnostyce endometriozy wykorzystuje się między innymi standardowe badanie ginekologiczne, badanie ultrasonograficzne, czyli USG, oraz tomografię komputerową.
- Badanie Dopplera może służyć do diagnozowania wewnątrzmacicznego wrastania płodu.
- Metoda leczenia endometriozy zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz planów kobiety dotyczących zajścia w ciążę.
- W ciężkich przypadkach endometriozy konieczne może być usunięcie macicy i jajników.
Zioła i wsparcie naturalne
Zioła mogą stanowić naturalne wsparcie przy różnych problemach związanych ze zdrowiem kobiecym.
- Krwawnik może zmniejszać objawy stanów zapalnych przy problemach kobiecych, a także pomagać łagodzić bóle menstruacyjne.
- Nagietek lekarski może regulować cykle miesiączkowe i łagodzić bóle menstruacyjne.
- Ponadto nagietek lekarski może łagodzić infekcje narządów płciowych.
- Kozieradka może zmniejszać nasilenie i czas trwania bólów menstruacyjnych.
- Rumianek może pomagać przy bólach menstruacyjnych.
- Mak polny może pomagać przy bólach menstruacyjnych.
- Gajowiec żółty może pomagać przy bólach menstruacyjnych.
- Lepiężnik może łagodzić bóle menstruacyjne.
- Niepokalanek pospolity może regulować cykl miesiączkowy.
- Cykoria podróżnik może mieć właściwości wspomagające narządy rozrodcze.
- Odwar z uczepu trójlistkowego może być stosowany do irygacji przy problemach ginekologicznych.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Bezpieczeństwo w problemach ginekologicznych wymaga uwzględnienia wpływu antykoncepcji, leków, ziół i substancji środowiskowych na organizm.
- Antykoncepcja hormonalna może zwiększać krzepliwość krwi, a bóle menstruacyjne mogą sugerować powikłania związane ze stosowaniem wkładki wewnątrzmacicznej.
- Niepokalanek pospolity może zaburzać i osłabiać działanie leków antykoncepcyjnych.
- Ciąża może być przeciwwskazaniem do stosowania skrzypu polnego, podagrycznika, kozieradki i wrotycza. Podbiał może natomiast szkodzić kobietom w ciąży.
- Ksenoestrogeny mogą powodować nowotwory układu rozrodczego, mięśniaki macicy oraz endometriozę. Mogą także prowadzić do bezpłodności.
- Fitoestrogeny mogą zwiększać ryzyko endometriozy, a nagromadzenie glifosatu w organizmie może prowadzić do problemów z płodnością.
- Bolesne miesiączkowanie może być przyczyną nowotworu.
- Szałwia może być przeciwwskazana przy nowotworach pobudzanych przez hormony estrogenne.
Pozostałe zastosowania
Problemy ginekologiczne mogą dotyczyć także zmian w obrębie endometrium.
- Kawa może zmniejszać ryzyko rozwoju endometrium.
To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.
Twierdzenia w tym opracowaniu
- Problemy menstruacyjne mogą wynikać z zaburzeń proporcji między stężeniem estriadioludo progesteronu1 źródło
- Problemy menstruacyjne mogą wynikać z wysokiego poziomu estriadiolu1 źródło
- Bóle miesiączkowe wywołane są zmianami hormonalnymi1 źródło
- Zbyt niskie stężenie estrogenów może przyczyniać się do powstawania napięcia przed miesiączkowego1 źródło
- Przewlekły stres może powodować zaburzenia cyklu menstruacyjnego1 źródło
- Niepokalanek mnisi może regulować zaburzony cykl miesiączkowy1 źródło
- Bylica piołun może pomóc kobietom w uregulowaniu cyklu miesięcznego2 źródła
- Kozieradka pospolita może pomóc wyregulować cykle miesiączkowe2 źródła
- Jod może regulować cykl menstruacyjny1 źródło
- Szczawik zajęczy może pomóc przy zaburzeniach menstruacji2 źródła
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować wady rozwojowe i anatomiczne narządu rodnego1 źródło
- Wady rozwojowe narządu rodnego mogą być przyczyną bolesnego miesiączkowania1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować zaburzenia czynnościowe narządu rodnego1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować zwężenie kanału szyjki macicy po operacjach1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą być spowodowane przez polipy błony śluzowej trzonu macicy1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować polipy macicy1 źródło
- Mięśniaki mogą powodować bóle menstruacyjne1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą być spowodowane przez mięśniaki (1)1 źródło
- Przyczyną bolesnych miesiączek może być zespół policystycznych jajników1 źródło
- Bólom menstruacyjnym mogą towarzyszyć bóle kolkowe1 źródło
- Bólom menstruacyjnym mogą towarzyszyć zaburzenia równowagi1 źródło
- Bólom menstruacyjnym mogą towarzyszyć nudności i wymioty1 źródło
- Bólom menstruacyjnym może towarzyszyć biegunka1 źródło
- Bólom menstruacyjnym może towarzyszyć ból głowy1 źródło
- Bólom menstruacyjnym może towarzyszyć kołatanie serca1 źródło
- Bólom menstruacyjnym może towarzyszyć drżenie rąk1 źródło
- Bólom menstruacyjnym może towarzyszyć bezsenność1 źródło
- Problemy menstruacyjne mogą powodować zatrzymywanie wody w organizmie1 źródło
- Menstruacja może powodować niedobór żelaza u kobiet1 źródło
- Aktywność fizyczna o umiarkowanym nasileniu może przynieść ulgę w dolegliwościach menstruacyjnych1 źródło
- Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych pomaga łagodzić dolegliwości bólowe podczas miesiączki1 źródło
- Zmniejszenie się bólu menstruacyjnego często przychodzi po pierwszej ciąży1 źródło
- Endometrioza może powodować bóle menstruacyjne1 źródło
- Endometrioza może być przyczyną bólu menstruacyjnego1 źródło
- Endometrioza może powodować bardzo bolesne miesiączki1 źródło
- Charakterystycznym objawem endometriozy jest ból jamy brzusznej1 źródło
- Charakterystycznym objawem endometriozy jest ból miednicy1 źródło
- Charakterystycznym objawem endometriozy jest ból okolicy krzyżowej1 źródło
- Ból w czasie stosunku seksualnego może być objawem endometriozy1 źródło
- Częstomocz może sugerować występowanie endometriozy1 źródło
- Naglące i bolesne parcie na stolec może sugerować występowanie endometriozy1 źródło
- Zaburzenia cyklu menstruacyjnego mogą być objawem endometriozy1 źródło
- Intensywne krwawienie w czasie miesiączki może być objawem endometriozy1 źródło
- Leczenie endometriozy opiera się na łagodzeniu objawów choroby1 źródło
- W celu zmniejszenia dolegliwości bólowych spowodowanych endometriozą stosuje się leczenie hormonalne1 źródło
- Leczenie farmakologiczne endometriozy polega na stosowaniu leków, których celem jest zahamowanie wzrostu endometrium1 źródło
- W chirurgicznym leczeniu endometriozy ważne jest usunięcie ognisk endometriozy co dokonuje się metodami laparoskopowymi1 źródło
- Cynk może hamować postęp endometriozy1 źródło
- Problemy hormonalne mogą być objawem przeciążonej wątroby1 źródło
- Zaburzenia hormonalne mogą obciążać wątrobę1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować nieprawidłowości hormonalne1 źródło
- Problemy hormonalne mogą powodować zatrzymywanie wody w organizmie1 źródło
- Zaburzona gospodarka hormonalna może powodować choroby1 źródło
- Obniżony popęd seksualny u kobiet może być wynikiem zaburzeń hormonalnych1 źródło
- Zbyt duże stężenie estrogenów może obniżać libido1 źródło
- Niedobór estrogenów może być powodem częstego oddawania moczu2 źródła
- Zbyt niskie stężenie estrogenów może sprzyjać powstawaniu anemii1 źródło
- Poziom progesteronu może spadać po porodzie1 źródło
- Fitoestrogeny w soi GMO mogą powodować bardziej bolesne cykle menstruacyjne1 źródło
- Fitoestrogeny w soi GMO mogą powodować problemy z tożsamością płciową1 źródło
- Nagietek lekarski może działać estrogennie3 źródła
- Jagody mogą pomóc równoważyć poziom żeńskich hormonów płciowych1 źródło
- Jagody, truskawki, maliny mogą pomóc w normalizacji poziomu progesteronu1 źródło
- Oxybenzone (jeden ze składników preparatów chroniących przed słońcem) może powodować problemy hormonalne1 źródło
- Hydroksymetyloglicynian sodu może powodować zaburzenia hormonalne1 źródło
- Pestycydy mogą zaburzać gospodarkę hormonalną1 źródło
- Mikroplastik może zaburzać równowagę hormonalną1 źródło
- Flatany mogą zaburzać gospodarkę hormonalną1 źródło
- Pasożyty mogą wpływać na układ hormonalny1 źródło
- Przewlekły stres może prowadzić do zaburzeń hormonalnych2 źródła
- Insulinooporność może powodować zmiany hormonalne1 źródło
- Cytokiny prozapalne mogą zaburzać komunikację między hormonami a receptorami1 źródło
- Zaburzenia pomiędzy hormonami żeńskimi i męskimi mogą powodować nadmierne wypadanie włosów1 źródło
- Zaburzenia hormonalne mogą pogarszać stan paznokci1 źródło
- Zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do otyłości1 źródło
- Ksenoestrogeny mogą powodować zespół policystycznych jajników1 źródło
- Endometrioza może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę1 źródło
- Choroby pasożytnicze mogą powodować problemy z zajściem w ciążę1 źródło
- Spadek poziomu progesteronu może powodować zaburzenia owulacji1 źródło
- Otyłość u kobiet może negatywnie wpływać na płodność1 źródło
- Niedobór białka może powodować problemy z płodnością1 źródło
- Brak witaminy D może prowadzić do zaburzeń płodności1 źródło
- Tłuszcze trans mogą przyczyniać się do niepłodności2 źródła
- Spożywanie nisko tłuszczowych produktów nabiałowych może sprzyjać niepłodności1 źródło
- Spożywanie nisko tłuszczowych produktów nabiałowych może sprzyjać braku owulacji1 źródło
- Ksenoestrogeny mogą zaburzać płodność1 źródło
- Soja GMO może powodować bezpłodność1 źródło
- Niepokalanek pospolity może podnosić płodność1 źródło
- Zażywanie koenzymu Q10 może wspierać procesy prowadzące do zajścia w ciążę metodą in vitro1 źródło
- Kuracja dr Huldy Clark może pomóc zajść w ciążę1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą być spowodowane przez ostre lub przewlekłe stany zapalne zlokalizowane w obrębie miednicy (1)1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować zapalenie miednicy mniejszej i jego powikłania1 źródło
- Imbir lekarski może wspomagać leczenie grzybiczych infekcji intymnych1 źródło
- Candida albicans może przyczyniać się do braku popędu seksualnego1 źródło
- Niska podaż wapnia może zwiększać ryzyko infekcji intymnych u kobiet1 źródło
- Antybiotykoterapia może sprzyjać rozwojowi kandydozy1 źródło
- Napięciowe bóle głowy mogą występować w ciąży1 źródło
- Klasterowe bóle głowy mogą występować w ciąży1 źródło
- Migrenowe bóle głowy mogą występować w ciąży1 źródło
- Brak jodu w diecie kobiety ciężarnej może być przyczyną przedwczesnych porodów1 źródło
- Prawidłowy poziom progesteronu może zapobiegać odrzuceniu ciąży1 źródło
- Stres może prowadzić do problemów z laktacją1 źródło
- Spadek progesteronu może mieć związek z depresją poporodową1 źródło
- Problemy z jajnikami mogą być przyczyną osteoporozy1 źródło
- Przy menopauzie mogą pojawiać się zaburzenia koncentracji1 źródło
- Przeszłość położnicza może mieć wpływ na przebieg menopauzy1 źródło
- Przebyte ciąże mogą zwiększać ryzyko nietrzymania moczu1 źródło
- Regularne badania krwi mogą pomagać wykryć problemy hormonalne1 źródło
- W diagnostyce endometriozy wykorzystuje się min. standardowe badanie ginekologiczne1 źródło
- W diagnostyce endometriozy wykorzystuje się min. badanie ultrasonograficzne (USG)1 źródło
- W diagnostyce endometriozy wykorzystuje się min. tomografię komputerową1 źródło
- Badanie Dopplera może diagnozować wewnątrzmaciczne wrastanie płodu1 źródło
- Metoda leczenia endometriozy zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz planów kobiety dotyczących zajścia w ciążę1 źródło
- W ciężkich przypadkach endometriozy konieczne jest usunięcie macicy i jajników1 źródło
- Krwawnik może zmniejszać objawy stanów zapalnych przy problemach kobiecych1 źródło
- Krwawnik pospolity może pomóc w łagodzeniu bóli menstruacyjnych2 źródła
- Nagietek lekarski może regulować cykle miesiączkowe1 źródło
- Nagietek lekarski może łagodzić bóle menstruacyjne3 źródła
- Nagietek lekarski może łagodzić infekcje narządów płciowych1 źródło
- Kozieradka pospolita może zmniejszyć nasilenie i czas trwania bóli menstruacyjnych1 źródło
- Kozieradka może łagodzic bóle miesiączkowe1 źródło
- Rumianek może pomóc przy bólach menstruacyjnych2 źródła
- Rumianek może pomagać przy bólach menstruacyjnych1 źródło
- Mak polny może pomóc przy bólach menstruacyjnych1 źródło
- Gajowiec żółty może pomagać przy bólach menstruacyjnych1 źródło
- Lepięznik może łagodzić bóle menstruacyjne1 źródło
- Niepokalanek pospolity może regulować cykl miesiączkowy1 źródło
- Cykoria podróżnik może mieć właściwości wspomagające narządy rozrodcze1 źródło
- Odwar z uczepu trójlistkowego może być stosowany do irygacji przy problemach ginekologicznych1 źródło
- Antykoncepcja hormonalna może zwiększać krzepliwość krwi1 źródło
- Bóle menstruacyjne mogą sugerować powikłania stosowania wkładki wewnątrzmacicznej w ramach antykoncepcji1 źródło
- Niepokalanek pospolity może zaburzać działanie leków antykoncepcyjnych1 źródło
- Niepokalanek pospolity może osłabiać działanie leków antykoncepcyjnych1 źródło
- Przeciwwskazaniem do stosowania skrzypu polnego może być ciąża3 źródła
- Podagrycznika nie powinny stosować kobiety w ciąży3 źródła
- Kozieradki nie powinny stosować kobiety w ciąży2 źródła
- Wrotycza nie można stosować u kobiet w ciąży2 źródła
- Podbiał może szkodzić kobietom w ciąży2 źródła
- Ksenoestrogeny mogą powodować nowotwory układu rozrodczego1 źródło
- Ksenoestrogeny mogą powodować mięśniaki macicy1 źródło
- Ksenoestrogeny mogą powodować endometriozę1 źródło
- Ksenoestrogeny mogą prowadzić do bezpłodności1 źródło
- Fitoestrogeny mogą zwiększać ryzyko endometriozy1 źródło
- Nagromadzenie glifosatu w organizmie może prowadzić do problemów z płodnością1 źródło
- Bolesne miesiączkowanie może być przyczyną nowotworu1 źródło
- Przeciwskazaniem do stosowania szałwii mogą być nowotwory pobudzane przez hormony estrogenne1 źródło
- Kawa może zmniejszać ryzyko rozwoju endometrium1 źródło