Choroby onkologiczne

Choroby onkologiczne to grupa schorzeń charakteryzujących się niekontrolowanym wzrostem komórek, które mogą atakować różne tkanki i narządy. Czynniki ryzyka i powiązane zagadnienia obejmują zarówno aspekty biologiczne, metaboliczne i środowiskowe, jak i objawy, diagnostykę oraz możliwe podejścia terapeutyczne. Wiele elementów związanych z nowotworami bywa powiązanych z przewlekłym stanem zapalnym, zaburzeniami metabolicznymi i stylem życia.

Ryzyko chorób onkologicznych splata się z masą ciała, gospodarką metaboliczną, codziennymi nawykami i wiekiem, a część czynników działa pośrednio przez choroby sercowo‑metaboliczne.

• Otyłość może być przyczyną chorób nowotworowych i prowadzić do powstawania nowotworów 11.
• Ten stan może zwiększać podatność na choroby nowotworowe i być przyczyną rozwoju raka 11.
• Wraz z wiekiem może wzrastać ryzyko zachorowania na nowotwory 1.
• Nadmierna masa ciała może sprzyjać powstawaniu raka jelita grubego, pęcherzyka żółciowego, szyjki macicy i trzustki 111.
• Otyłość może zwiększać ryzyko chorób trzustki 1.
• Insulinooporność może sprzyjać rozwojowi nowotworów 1.
• Wysoka podaż cukrów prostych bywa niekorzystna: glukoza może być przyczyną nowotworu 1, a rafinowane węglowodany mogą zwiększać ryzyko pojawienia się nowotworów 1.
• Picie słodzonych napojów może zwiększać ryzyko nowotworu trzustki 2.
• Tłuszcze trans mogą zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów 1.
• Niski poziom jodu i niedobór jodu mogą zwiększać ryzyko nowotworów 11.
• Stres może zwiększać podatność na nowotwory 1.
• Podwyższony poziom trójglicerydów może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych 1.
• Otyłość może potęgować rozwój chorób, a zarazem być przyczyną chorób metabolicznych i kardiologicznych, które obciążają ogólny stan zdrowia 111.
• Picie bardzo gorącej kawy może zwiększać ryzyko nowotworu przełyku 1.
• Zaniżone zalecenia żywieniowe powodują choroby, co podkreśla wagę jakości wzorców żywieniowych 1.
• Spożywanie smażonych potraw i żywności smażonej może zwiększać ryzyko rozwoju choroby wieńcowej i przewlekłej choroby żylnej, co pośrednio nasila obciążenie organizmu 11.
• Pestycydy mogą zwiększać ryzyko nowotworów 1.
• Choroby alergiczne u rodziców mogą zwiększać ryzyko AZS u dziecka, a pewne warianty genetyczne – jak gen związany z chorobą Alzheimera – mogą zwiększać ryzyko tej choroby; takie obciążenia rodzinne i genetyczne przypominają, że styl życia oddziałuje na tle indywidualnej podatności 11.
• Częste podlewanie wrzosów może zwiększać ryzyko rozwoju chorób grzybiczych, co jest przykładem, jak praktyki środowiskowe sprzyjają chorobom – choć nie odnosi się to do nowotworów, pokazuje znaczenie prostych nawyków w kształtowaniu ryzyka 1.

Przewlekły stan zapalny bywa osią całego „mikro-ogniska” nowotworzenia, bo utrzymująca się reakcja obronna może zmieniać środowisko tkanek, osłabiać nadzór odpornościowy i sprzyjać mutacjom 131.

• Zapalenie jako zjawisko biologiczne nie jest z definicji szkodliwe, ale gdy trwa, może prowadzić do rozwoju nowotworów 11.
• Przewlekły stan zapalny może obciążać układ immunologiczny, co z czasem ogranicza skuteczność odpowiedzi na nieprawidłowe komórki 1.
• Limfocyty mogą walczyć z chorobami, dlatego przeciążenie lub rozregulowanie ich pracy odbija się na kontroli nad procesami nowotworowymi 1.
• Przewlekły stan zapalny może zaostrzać choroby już występujące, nakręcając błędne koło dolegliwości i większego obciążenia organizmu 1.
• Długotrwały stan zapalny wiąże się nie tylko z onkogenezą, ale też z rozwojem chorób metabolicznych 1 i chorób neurodegeneracyjnych 1.
• Przewlekły stan zapalny może prowadzić do rozwoju chorób układu oddechowego, a astma może być chorobą zapalną dróg oddechowych 11.
• Pasożyty mogą powodować raka, co pokazuje, że przewlekłe drażnienie tkanek i immunologiczna odpowiedź na patogen mogą mieć skutki onkologiczne 1.
• Rozszczelnienie jelit może prowadzić do chorób autoimmunologicznych, a trwale pobudzony układ odpornościowy łatwiej wchodzi w stan przewlekłego zapalenia całoustrojowego 1.
• Przewlekły stres może powodować choroby somatyczne, m.in. przez neuroendokrynne drogi, które modulują stan zapalny 1.
• Lipodemia może być chorobą przewlekłą, a długotrwałe procesy towarzyszące takim schorzeniom potrafią utrzymywać niski, ale uporczywy poziom zapalenia 1.

Nowotwory atakują różne narządy, a część czynników i zmian w ich obrębie może inicjować lub nasilać procesy nowotworzenia 1.

• Pasożytnicza przywra żylna wiąże się z rozwojem nowotworów narządowych 1.
• Zmiany w przewodzie pokarmowym mają szczególne znaczenie: polipy w jelicie grubym mogą przekształcać się w raka 1, a uchyłki w jelitach mogą zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów 1.
• Otyłość obciąża wybrane narządy: może sprzyjać powstawaniu raka wątroby 1 i raka sutka 1.

Objawy nowotworów bywają niespecyficzne i mogą naśladować inne schorzenia, dlatego ich rozpoznawanie opiera się zarówno na czujności wobec sygnałów z ciała, jak i na regularnej diagnostyce laboratoryjnej i obrazowej.

• Cienie pod oczami mogą wskazywać na choroby nadnerczy 1.
• Choroba może zwiększać zapotrzebowanie na sen 1.
• Choroby pasożytnicze mogą wiązać się z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi 1.
• Niedokrwistość może być objawem chorób nerek 1.
• Poronienia mogą być objawem choroby pasożytniczej 1.
• Choroby zakaźne mogą powodować nadmierne wypadanie włosów 1.
• Regularne wykonywanie morfologii krwi może pomagać w wykrywaniu chorób 1.
• Ciemne zabarwienia skóry w fałdach ciała mogą być objawem raka jelita grubego 1.
• Cysty mogą być objawem choroby pasożytniczej 1.
• Nadciśnienie tętnicze może być objawem chorób nerek 1.
• Choroba meningokokowa charakteryzuje się szybkim narastaniem objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych 1.
• Otyłość brzuszna może być objawem choroby metabolicznej 2.
• Regularne badania diagnostyczne mogą pomagać we wczesnym wykrywaniu chorób 1.
• Podwyższony poziom witaminy B12 może być objawem nowotworu 1.
• Mdłości mogą być objawem choroby żołądka 1.
• Zwiększona łamliwość paznokci może być objawem osteoporozy 1.
• Zaburzenia erekcji mogą być objawem chorób nerek 1.
• Bolesne miesiączkowanie może być przyczyną nowotworu 1.
• Torbiele mogą być objawem choroby pasożytniczej 1.
• Nagłe pojawienie się swędzących zmian łojotokowo rogowaciejących na ciele może być objawem raka jelita grubego 1.
• Nieregularne miesiączki mogą być objawem chorób nerek 1.
• Nieodpowiednia higiena jamy ustnej może prowadzić do chorób nowotworowych 1.
• Przy menopauzie mogą pojawić się uderzenia gorąca 1.
• Błonnik może wpływać na przyczynę choroby refluksowej 1.
• Zaburzenia funkcjonowania dolnego zwieracza przełyku mogą stanowić podstawę choroby refluksowej 1.
• Niski poziom witaminy B12 może być objawem choroby pasożytniczej 1.
• Problemy z koncentracją mogą być objawem niedoczynności tarczycy 1.
• Świąd mocznicowy może być objawem chorób nerek 1.
• Paznokcie Lindsaya mogą być objawem chorób nerek 1.

W codziennych wyborach żywieniowych można znaleźć zarówno składniki kojarzone z ochroną onkologiczną, jak i takie, które bywają wiązane ze zwiększonym ryzykiem.

• Wysokie spożycie fruktozy może prowadzić do rozwoju chorób nowotworowych 1.
• Błonnik może zmniejszać ryzyko raka trzustki 1 i bywa łączony z niższym ryzykiem raka wątroby 1.
• Brokuły mogą zmniejszać ryzyko nowotworów 2.
• Likopen może zmniejszać ryzyko nowotworów 1 i jednocześnie może chronić przed chorobą wieńcową 1.
• Goździki mogą niszczyć komórki nowotworowe 1 oraz hamować rozwój raka piersi 1 i jelita grubego 1.
• Czosnek może ograniczać namnażanie się komórek rakowych w trzustce 1.
• Nasiona chia mogą zmniejszać ryzyko rozwoju raka piersi 1.
• Orzechy brazylijskie mogą obniżać ryzyko wystąpienia nowotworów 1.
• Pokrzywa może mieć właściwości przeciwnowotworowe 1.
• Płatki owsiane mogą chronić przed chorobą wieńcową 1, a taki wybór produktów pełnoziarnistych często współgra z dietami o większej podaży błonnika.
• Kawa może zaostrzać chorobę Leśniowskiego-Crohna 1, ale może też zmniejszać ryzyko nawrotu raka jelita grubego 1.
• Zielona herbata może zmniejszać ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej 1.
• Selen może zmniejszać ryzyko choroby wieńcowej 1.
• Witamina D może hamować powstawanie przerzutów nowotworowych 1, a prawidłowe jej stężenie może wpływać na ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych 1 i jego zmniejszenie 1, przy czym witamina D może zapobiegać nowotworom 1.
• Witamina C może wspierać organizmu podczas choroby 1, natomiast jej niedobór może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych 1.
• Probiotyki mogą wspomagać leczenie określonych chorób 1.
• Koenzym Q10 może wspomagać leczenie chorób płuc 1.
• Łopian może wspierać leczenie chorób metabolicznych 1.
• Kozieradka pospolita może mieć właściwości przeciwnowotworowe w raku piersi 2.
• Podbiał może pomóc przy chorobach skórnych 3.
• Krwawnik pospolity może pomóc w leczeniu niektórych chorób płuc 1.
• Bakopa drobnolistna może przeciwdziałać chorobom neurodegradacyjnym 1.

W leczeniu onkologicznym obok terapii głównych coraz częściej wykorzystuje się interwencje wspomagające, które mają łagodzić działania niepożądane, poprawiać tolerancję leczenia i wspierać organizm w rekonwalescencji.

• Probiotyki mogą pomagać w chorobach nowotworowych, co bywa wykorzystywane do wsparcia bariery jelitowej i komfortu trawiennego w trakcie terapii 1.
• Melatonina może wspomagać leczenie nowotworów, a jej zastosowanie łączy się nie tylko z regulacją snu, ale też z działaniem wspierającym organizm w czasie terapii 4.
• Dieta imitująca post połączona z chemioterapią może hamować rozwój nowotworów, dlatego tę interwencję rozważa się jako krótkotrwałe wsparcie w wybranych schematach leczenia 1.
• Hipertermia może wspomagać leczenie nowotworów i bywa łączona z innymi metodami, aby zwiększyć ich skuteczność miejscowo 1.
• Wodór może mieć terapeutyczne działanie w przypadku przerzutów nowotworów, a inhalacje wodorem mogą poprawiać markery nowotworowe, co wskazuje na potencjał tej metody w opiece wspierającej 11.
• Kordyceps może zmniejszać objawy niepożądane leczenia nowotworów i bywa stosowany jako wsparcie tolerancji terapii 1.
• Czosnek może wspomóc leczenie chorób nowotworowych, jednak jego użycie w trakcie terapii warto koordynować z zespołem medycznym 1.
• Śledzienica może wspierać leczenie chorób nowotworowych i może być stosowana w terapiach onkologicznych, choć jej rola pozostaje uzupełniająca 11.
• Witamina D może obniżać śmiertelności w przypadku chorób nowotworowych, dlatego często ocenia się jej status i uzupełnia w ramach opieki wspierającej 1.
• Preparaty z białkiem mogą być korzystne po ciężkich chorobach, co w onkologii przekłada się na wsparcie odbudowy masy ciała i sił po intensywnym leczeniu 1.
• Pokrzywa może pomóc zmniejszyć stany zapalne przy chorobie Leśniowskiego Crohna, co może mieć znaczenie u osób onkologicznych współchorujących z tym schorzeniem 1.
• Owoc głogu może być polecany przy chorobie wieńcowej; w kontekście terapii onkologicznej ma to znaczenie u pacjentów wymagających jednoczesnej kontroli sercowo-naczyniowej 1.
• Chondroityna może być polecana przy osteoporozie, co bywa istotne w planie leczenia wspierającego, zwłaszcza przy terapii wpływającej na kości 1.

W chorobach onkologicznych równie ważne jak sam nowotwór są choroby współistniejące i powikłania, które mogą wpływać na przebieg leczenia, tolerancję terapii i ogólne rokowanie.

• Choroby nerek mogą prowadzić do puchnięcia nóg 1, a przewlekła choroba nerek bywa przyczyną osteoporozy 1.
• Chorowanie na cukrzycę może w czasie uszkadzać nerki 1.
• Wędliny mogą zwiększać ryzyko chorób nerek 11.
• Choroby serca także mogą powodować puchnięcie nóg 1 i zwiększać ryzyko wystąpienia dny moczanowej 1.
• Choroba tętnic kończyn dolnych może zwiększać ryzyko zawału serca 1.
• Choroby przyzębia mogą zwiększać ryzyko choroby wieńcowej 1 i same zwiększają ryzyko wystąpienia zawału 1.
• Zakażenie Helicobacter pylori może przyczyniać się do rozwoju choroby wieńcowej 1, a przewlekły stres również może sprzyjać jej rozwojowi 1.
• Podwyższone stężenie kwasu moczowego zwiększa ryzyko choroby wieńcowej 1.
• Orzechy włoskie mogą być pomocne przy chorobie wieńcowej 1.
• Niedobór witaminy D może zwiększać śmiertelność u chorych na raka płuc 1 oraz u chorych na raka jelita grubego 1, a także może zwiększać ryzyko pojawienia się raka jelita grubego 1.
• Przewlekłe niedobory witaminy B12 zwiększają ryzyko pojawienia się raka żołądka 1.
• Niedobór jodu może powodować chorobę Hashimoto 1.
• Problemy z jajnikami mogą być przyczyną osteoporozy 1.
• Osoby otyłe mogą cierpieć na choroby zwyrodnieniowe stawów 1, a otyłość może zwiększać ryzyko pojawienia się choroby refluksowej 2.
• Zapalenie zatok może być powikłaniem po chorobie refluksowej 1.
• Choroby metaboliczne mogą powodować skurcze mięśni 1, a choroby neurologiczne także mogą je wywoływać 1.
• Choroby zaburzające krążenie mogą osłabiać paznokcie 1.
• Nadciśnieniu mogą towarzyszyć choroby krążenia 1.
• Choroby przyzębia mogą powodować wzrost ryzyka zapalenia zatoki szczękowej 1.
• Choroby autoimmunologiczne mogą zwiększać ryzyko przedwczesnej menopauzy 1.

Chemioterapia może uszkadzać funkcje jajników i prowadzić do wygaśnięcia ich czynności 11.

• Kobiety z chorobami narządów rodnych powinny zrezygnować z soku z pokrzywy 1.
• Choroby układu krążenia mogą być przeciwwskazaniem do moczenia nóg w gorczycy 1.
• Choroby autoimmunologiczne mogą być przeciwwskazaniem do stosowania olejków CBD 1.
• Mammografia może wywoływać raka piersi; w praktyce ocenia się zawsze bilans korzyści i ryzyk, a decyzję o badaniu podejmuje się indywidualnie 1.

Niektóre powszechnie spotykane w środowisku substancje chemiczne są podejrzewane o udział w inicjowaniu lub promowaniu zmian nowotworowych.

• Ftalany mogą przyczyniać się do powstawania nowotworów 1. Występują m.in. w tworzywach sztucznych jako plastyfikatory, a ekspozycja bywa związana z długoletnim kontaktem przez powietrze w pomieszczeniach, kurz i przedmioty codziennego użytku.
• Aldehyd octowy może prowadzić do nowotworów 1. Powstaje zarówno w środowisku (np. w spalinach), jak i w organizmie z etanolu, a jego działaniu sprzyja przewlekła ekspozycja i lokalne nagromadzenie w tkankach.

Sen wspiera mechanizmy naprawcze organizmu i może zwalczać choroby 1.

• Włączenie do jadłospisu produktów określanych jako super żywność może pomóc zapobiegać chorobom nowotworowym 1.
• Kawa może zmniejszać ryzyko nawrotu nowotworów 1 i bywa łączona z mniejszym ryzykiem nowotworu trzustki 1.
• Borówki warto traktować jako stały element diety, bo ich spożywanie może ograniczać występowanie raka trzustki 1.
• Orzechy włoskie mogą hamować rozwój raka piersi 1.

Witaminy i mikroelementy wpływają na ogólną kondycję organizmu, a ich poziomy mogą wiązać się zarówno z ryzykiem rozwoju nowotworów, jak i z rokowaniem u osób już chorujących.

• Witamina D może zwiększać przeżywalność u osób z nowotworami 1.
• Niedobór witaminy D może być związany z wyższym ryzykiem wystąpienia nowotworów 2 i może skutkować chorobami przyzębia 1.
• Dietetyczny błonnik może zmniejszać śmiertelność z powodu chorób przewlekłych 1.
• Cynk może zmniejszać rozwój chorób wątroby 1.

Zioła i rośliny lecznicze bywają włączane jako wsparcie terapii, zwykle obok standardowego leczenia i ze zwróceniem uwagi na konkretne narządy docelowe oraz dolegliwości.

• Pokrzywa może działać leczniczo w chorobach skóry głowy 1.
• Wilżyna ciernista może być stosowana w chorobach nerek 1 oraz w chorobach dróg moczowych 1.
• Śledzienica może wspierać leczenie chorób trzustki 1 i jednocześnie wspierać leczenie chorób śledziony 1.
• Łopian może wspomagać leczenie chorób skórnych 1 i może wspierać leczenie chorób wątroby 1.
• Seler korzeniowy może pomóc w leczeniu chorób płuc 1.
• Bakopa drobnolistna może przeciwdziałać chorobom neurodegeneracyjnym 1.

Choroby zakaźne mogą zmieniać rokowanie innych schorzeń, a część z nich wymaga natychmiastowej reakcji ze względu na gwałtowny przebieg 1.

• Choroba meningokokowa rozwija się błyskawicznie i może doprowadzić do zgonu w ciągu 1–2 dni od wystąpienia objawów.
• Borelioza nie przenosi się między ludźmi drogą kontaktu z osobą chorą, więc ryzyko zakażenia od pacjenta z rozpoznaną boreliozą nie występuje 1.

Błonnik może zmniejszać ryzyko nawrotu raka jelita grubego, a regularne włączanie go do diety bywa elementem długofalowej profilaktyki po zakończonym leczeniu 1.

• W profilaktyce pierwotnej błonnik może także obniżać ryzyko raka przełyku 1.
• Praktycznie oznacza to stawianie na codzienne źródła błonnika pokarmowego, takie jak pełne ziarna, warzywa, owoce i rośliny strączkowe, z dbałością o stopniowe zwiększanie porcji i odpowiednie nawodnienie, by uniknąć dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Gorączka jest fizjologiczną odpowiedzią organizmu i jej przewlekłe, nienaturalne tłumienie bywa opisywane jako potencjalnie niekorzystne dla długofalowych mechanizmów obronnych 1.

• U zwierząt domowych higiena ma znaczenie dla ograniczania patogenów, natomiast nieprawidłowo przeprowadzona kąpiel królika może doprowadzić do choroby 1.
• W ogrodzie profilaktyka obejmuje także rośliny jadalne: pomidory mogą wymagać przycinania chorych liści, aby ograniczyć szerzenie się porażenia w krzewie 1.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.