Problemy skórne
Skóra jest największym narządem ciała i pełni między innymi funkcję bariery ochronnej. Jej wygląd i kondycja bywają wiązane z pielęgnacją, czynnikami środowiskowymi oraz ogólnym stanem zdrowia.
Zioła i preparaty roślinne
Chaber bławatek może łagodzić schorzenia skóry. Pokrzywa może poprawiać stan skóry, a szałwia lekarska i lilak pospolity mogą pomagać w problemach skórnych.
- Mydlnica lekarska, nagietek lekarski, nawłoć, dziewanna pospolita, przytulia czepna, czystek, żyworódka, łopian, szczawik zajęczy i fiołek trójbarwny mogą pomagać przy problemach lub chorobach skóry.
- Olej z czarnuszki może pomagać na problemy skórne, a kremy z czarnuszką mogą łagodzić stany zapalne skóry.
- Podbiał może pomagać przy chorobach skóry, a przemywanie skóry jego odwarem może być jego zastosowaniem.
- Nagietek lekarski może wspomagać regenerację skóry oraz łagodzić stany zapalne skóry u dzieci.
- Czystek może poprawiać stan skóry, a mniszek lekarski, krwawnik pospolity i czeremcha mogą pomagać w oczyszczaniu skóry.
- Rumianek może pomagać przy stanach zapalnych skóry, podrażnieniach skóry oraz zmianach skórnych wywołanych grzybicą.
- Żyworódka może zmniejszać obrzęk skóry, pomagać leczyć choroby skóry i działać regenerująco na skórę.
- Skrzyp polny może regenerować skórę po oparzeniach oraz po uszkodzeniach mechanicznych.
- Żywokost lekarski może regenerować skórę, a ziele żywokostu może pozytywnie wpływać na skórę.
- Mak polny może pomagać regenerować skórę, a babka zwyczajna może regenerować skórę i łagodzić jej podrażnienia.
- Mydlnica lekarska stosowana zewnętrznie może pomagać przy łojotokowym zapaleniu skóry.
- Szałwia może działać kojąco na zapalenie skóry, a przetacznik może pomagać przy atopowym zapaleniu skóry.
- Ogórecznik lekarski może pomagać przywrócić skórze elastyczność, a zielona herbata może zmniejszać szorstkość skóry.
- Lnica pospolita może działać kojąco na skórę i pomagać przy chorobach skórnych.
- Wrotycz może pomagać przy nadmiernym przetłuszczaniu się skóry, a seler naciowy może poprawiać jej stan.
- Maseczka z pokrzywy może dostarczać skórze witaminy.
- Bluszczyk kurdybanek może być stosowany na zmiany skórne.
Suchość, nawilżenie i bariera
Nagietek lekarski może łagodzić suchość skóry i nawilżać skórę.
- Ziele żywokostu może pomagać leczyć suchość skóry, a mak polny może nawilżać skórę.
- Retinol może nawilżać skórę, natomiast niektóre alkohole w kosmetykach mogą wysuszać skórę.
- Przesuszona skóra może być objawem skazy białkowej, a upośledzenie gruczołów łojowych może uwrażliwiać skórę.
- Skóra może stanowić pierwszą linię obrony przed patogenami. Naruszenie jej bariery hydrolipidowej może powodować stan zapalny.
Stany zapalne i choroby skóry
Nagietek lekarski może łagodzić podrażnienia skóry i stany zapalne skóry, a mak polny może łagodzić stany zapalne skóry. Chaber bławatek może łagodzić łojotokowe zapalenie skóry.
- Stan zapalny może pobudzać procesy naprawcze w skórze.
- Infekcje, nagłe zmiany pogody i zwiększone stężenie hormonów mogą zaostrzać lub powodować łojotokowe zapalenie skóry.
- Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry. Zaburzenie bariery naskórkowej i defekt o podłożu genetycznym mogą być przyczyną tej choroby, a witamina B12 może zmniejszać jej objawy. Umiejscowienie i rodzaj zmian mogą zależeć od wieku.
- Węgorek jelitowy może prowadzić do zmian skórnych. Kontakt z zanieczyszczoną wodą może powodować zarażenie przywrą. Uszkodzenie skóry, na przykład na skutek oparzeń, może wiązać się z nadmiernym rozrostem Candida albicans.
- Zaczerwieniona skóra może być objawem skazy białkowej, a swędzenie skóry głowy może być objawem grzybicy. Łupież pstry może wymagać stosowania peelingów do skóry głowy.
- Dieta ketogeniczna może wspomagać leczenie wyprysków skórnych.
Skóra głowy i włosy
Zaburzenia hormonalne i niewłaściwe olejowanie włosów mogą być przyczynami grzybicy skóry głowy. Częste mycie może wysuszać skórę głowy.
- Pokrzywa może działać leczniczo w chorobach skóry głowy oraz zwiększać ukrwienie skóry głowy.
- Witamina E może poprawiać ukrwienie skóry głowy.
- Przy łupieżu tłustym może być potrzebny peeling skóry głowy.
- Masło shea może przyspieszać gojenie zmian skórnych przy grzybicy skóry głowy.
- Wszystkie stadia rozwojowe wszy głowowej odbywają się na skórze.
Przebarwienia i zmiany barwnikowe
Problemy z tarczycą mogą powodować przebarwienia skóry, a przebarwienia mogą być objawem problemów z wątrobą.
- Policystyczne jajniki mogą powodować przebarwienia skóry, a przebarwienia mogą być objawem insulinooporności, stosowania niektórych ziół, nadmiaru słońca, użycia perfum lub nieodpowiednio przeprowadzonych zabiegów kosmetycznych.
Niedobory i objawy ogólnoustrojowe
Bladość skóry może towarzyszyć anemii i niedoborom żelaza oraz witamin B12 i kwasu foliowego. Niedobór witaminy B3 może powodować zmiany skórne, w tym czerwone plamy i pękanie skóry na piętach. Zmiany skórne mogą też być objawem pasożytów, cukrzycy i celiakii.
- Biegunka wraz ze zmianami skórnymi może być objawem pelagry, a zaczerwienienia mogą towarzyszyć nietolerancji histaminy.
- Zaburzenia flory jelitowej mogą pogarszać stan skóry, a niedobór cynku może powodować zapalenia skóry.
- Łuszczenie się skóry może być objawem niedoboru biotyny, a biotyna może być związana ze stanem skóry. Suchość skóry może wiązać się z niedoborem selenu, a sucha skóra i łuszczenie mogą być przyczyną niedoboru witaminy C.
- Zażółcenie skóry może być wynikiem niedoboru witaminy B9, a bladość skóry może być przyczyną niedoboru tej witaminy.
- Witaminy z grupy B mogą wpływać na stan skóry, a zmarszczki między brwiami mogą sugerować problemy z wątrobą.
- Wysypki skórne mogą być skutkiem niedoboru witaminy B12, a atopowe zapalenie skóry może być objawem choroby pasożytniczej.
Starzenie, jędrność i regeneracja
Lilak pospolity może uelastyczniać skórę. Starzenie się skóry może być spowalniane, a jego przebieg może być uwarunkowany genetycznie.
- Czereśnie i spożywanie brokułów mogą spowalniać starzenie się skóry; ceramidy mogą spowalniać jej starzenie, a OPC może chronić przed starzeniem się skóry.
- Ogórecznik lekarski może pomóc przywrócić skórze jędrność, a tripeptyd miedziowy może ją ujędrniać.
- Cienka skóra może mieć mniejszą elastyczność i sprężystość, a zmarszczki mogą pojawiać się na niej szybciej. Szczupłość może zwiększać podatność skóry na starzenie się.
- Oligopeptydy mogą stymulować regenerację skóry, a retinol może pogrubiać skórę.
- Wiotczeniu skóry może towarzyszyć rozpoczęcie procesów starzenia oraz degradacja składników budulcowych. Brak elastyny może powodować odczucie braku sprężystości skóry.
Kosmetyki, składniki i zabiegi
Kolagen może poprawiać stan skóry. Witamina C i witamina E mogą poprawiać jej kondycję.
- Peelingi skóry głowy mogą ułatwiać wnikanie substancji czynnych i leczniczych.
- Maseczka z pokrzywy może napinać skórę.
- Jodyna może służyć do dezynfekcji skóry po usunięciu kleszcza.
- Heksapeptyd, oligopeptydy, składniki czynne, kwasy i retinaldehyd mogą przenikać do skóry właściwej.
- Tripeptyd miedziowy może przyspieszać naprawę i gojenie skóry.
- Pantenol może łagodzić skórę.
Słońce i ochrona skóry
Promieniowanie słoneczne może przyspieszać starzenie skóry, a likopen może hamować ten proces.
- Promieniowanie UVB może powodować poparzenia i podrażnienia skóry.
- Filtry UV mogą chronić skórę przed nowotworami.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Alkohol może powodować zaczerwienienie skóry i zwiększać jej podatność na podrażnienia. Niektóre alkohole w kosmetykach, w tym etanol i alkohol denat, mogą pogarszać stan skóry, podrażniać ją i niszczyć; alkohol denaturyzowany może też szkodzić skórze mieszanej i tłustej.
- Stawianie baniek może powodować odczyny skórne, a przy złym stanie skóry może być niewskazane.
- Beta-alanina może powodować mrowienie skóry, a retinol i alkohol izopropylowy mogą podrażniać skórę. Hydroksymetylglicynian sodu może także wywoływać podrażnienia.
- Ashwagandha może powodować swędzenie, pieczenie i przebarwienia skóry.
- Niektóre leki i olejki eteryczne mogą wiązać się z przebarwieniami skóry, a zbyt duże dawki oleju z rokietnika mogą powodować jej zażółcenie.
Pozostałe zastosowania
Płukanie ust olejem może pomagać przy problemach skórnych. Po usunięciu kleszcza alkohol może służyć do dezynfekcji skóry.
- Problemy z wypróżnianiem mogą być objawem tężyczki.
To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.
Tematy
Przeglądaj szczegółowe informacje
- Problemy z paznokciami
- Problemy skórne związane z dietą
- Problemy zdrowotne paznokci
- Przyczyny pękających naczynek
- Proces powstawania plam skórnych
- Problemy skórne twarzy
- Ryzyko rozstępów
- Pomoc przy problemach skórnych
- Zatykanie porów
- Wypryski skórne
- Uszkodzenia skóry
- Przetłuszczanie się skóry
- Zmniejszanie widoczności pajączków
- Wspomaganie problemów skórnych
Twierdzenia w tym opracowaniu
- Chaber bławatek może łagodzić schorzenia skóry7 źródeł
- Pokrzywa może poprawiać stan skóry6 źródeł
- Szałwia lekarska może pomóc przy problemach skórnych4 źródła
- Lilak pospolity może przynieść ulgę w problemach skórnych4 źródła
- Mydlnica lekarska może pomóc w problemach skórnych1 źródło
- Nagietek lekarski może pomóc w problemach skórnych1 źródło
- Nawłoć może pomóc przy problemach skórnych1 źródło
- Dziewanna pospolita może pomagać przy problemach skórnych1 źródło
- Przytulie czepna może pomagać przy problemach skórnych1 źródło
- Czystek może pomóc na choroby skóry1 źródło
- Żyworódka może pomagać na schorzenia skórne1 źródło
- Łopian może wspomagać leczenie chorób skórnych1 źródło
- Olej z czarnuszki może pomóc na problemy skórne3 źródła
- Kremy z czarnuszką mogą łagodzić stany zapalne skóry1 źródło
- Podbiał może pomóc przy chorobach skórnych3 źródła
- Podbiał może być wykorzystywany do przemywania skóry1 źródło
- Nagietek lekarski może wspomagać regenerację skóry2 źródła
- Nagietek lekarski może łagodzić stany zapalne na skórze u dzieci1 źródło
- Czystek może poprawić stan skóry1 źródło
- Mniszek lekarski może pomóc w oczyszczaniu skóry2 źródła
- Krwawnik pospolity może pomóc w oczyszczaniu skóry1 źródło
- Czeremcha może pomóc oczyszczać skórę1 źródło
- Rumianek może pomóc w stanach zapalnych skóry1 źródło
- Rumianek może pomóc przy podrażnieniach skóry1 źródło
- Rumianek może pomóc przy zmianach skórnych wywołanych grzybicą2 źródła
- Żyworódka może zmniejszać obrzęk skóry1 źródło
- Żyworódka może pomóc leczyć choroby skóry1 źródło
- Żyworódka może działać regenerująco na skórę1 źródło
- Skrzyp polny może regenerować skórę po oparzeniach1 źródło
- Skrzyp polny może regenerować skórę po uszkodzeniach mechanicznych1 źródło
- Żywokost lekarski może regenerować skórę2 źródła
- Ziele żywokostu może pozytywnie wpływać na skórę1 źródło
- Mak polny może pomóc regenerować skórę1 źródło
- Babka zwyczajna może regenerować skórę1 źródło
- Babka zwyczajna może łagodzić podrażnienia skóry1 źródło
- Mydlnica lekarska może pomóc w łojotokowym zapaleniu skóry -zewnętrznie1 źródło
- Szałwia może działać kojąco na zapalenie skóry1 źródło
- Przetacznik może pomóc przy atopowym zapaleniu skóry1 źródło
- Ogórecznik lekarski może pomóc przywrócić skórze elastyczność2 źródła
- Zielona herbata może zmniejszać szorstkość skóry1 źródło
- Lnica pospolita może działać kojąco na skórę2 źródła
- Lnica pospolita może być pomocna przy chorobach skórnych2 źródła
- Wrotycz może pomóc przy nadmiernym przetłuszczaniu się skóry1 źródło
- Seler naciowy może pomóc poprawić stan skóry1 źródło
- Maseczka z pokrzywy może dostarczać skórze witaminy1 źródło
- Bluszczyk kurdybanek może być stosowany na zmiany skórne1 źródło
- Nagietek lekarski może pomóc przy suchej skórze5 źródeł
- Nagietek lekarski może przynieść ulgę dla cery suchej2 źródła
- Nagietek lekarski może pomóc w nawilżeniu skóry4 źródła
- Ziele żywokostu może pomóc leczyć suchość skóry1 źródło
- Mak polny może pomóc w nawilżeniu skóry2 źródła
- Stosowanie retinolu może nawilżać skórę1 źródło
- Niektóre alkohole w kosmetykach mogą wysuszać skórę1 źródło
- Objawem skazy białkowej może być przesuszona skóra1 źródło
- Upośledzanie gruczołów łojowych może przyczyniać się do uwrażliwienia skóry1 źródło
- Skóra może pełnić pierwszą linię obrony przed patogenami1 źródło
- Naruszenie bariery hydrolipidowej skóry może powodować stan zapalny1 źródło
- Nagietek lekarski może łagodzić podrażnienia skórne2 źródła
- Nagietek lekarski może pomóc przy stanach zapalnych skóry1 źródło
- Mak polny może łagodzić stany zapalne skóry2 źródła
- Chaber bławatek może łagodzić łojotokowe zapalenie skóry2 źródła
- Stan zapalny może pobudzać procesy naprawcze w skórze1 źródło
- Infejcje mogą zaostrzać łojotokowe zapalenie skóry1 źródło
- Nagłe zmiany pogody mogą zaostrzać łojotokowe zapalenie skóry1 źródło
- Zwiększenie stężenia hormonów może powodować łojotokowe zapalenie skóry1 źródło
- Atopowe zapalenie skóry jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry1 źródło
- Zaburzenie bariery naskórkowej może być przyczyną atopowego zapalenia skóry1 źródło
- Defekt na podłożu genetycznym może być przyczyną atopowego zapalenia skóry1 źródło
- Witamina B12 może zmniejszać objawy atopowego zapalenia skóry1 źródło
- Umiejscowienie i rodzaj zmian skórnych przy atopowym zapaleniu skóry zależą od wieku1 źródło
- Obecność węgorka jelitowego w organizmie może prowadzić do zmian skórnych1 źródło
- Kontakt skóry z zanieczyszczoną wodą może powodować zarażenie przywrą1 źródło
- Do nadmiernego rozrostu Candidy albicans może dojść podczas uszkodzenia skóry, np. na skutek oparzeń1 źródło
- Objawem skazy białkowej może być zaczerwieniona skóra1 źródło
- Swędzenie skóry głowy może być objawem grzybicy1 źródło
- Łupież pstry może wymagać stosowania peelingów do skóry głowy1 źródło
- Dieta ketogeniczna może wspomagać leczenie wyprysków skórnych1 źródło
- Zaburzenia hormonalne mogą być przyczyną grzybicy skóry głowy1 źródło
- Niewłaściwe olejowanie włosów może być przyczyną grzybicy skóry głowy1 źródło
- Częste mycie głowy może wysuszać skórę głowy1 źródło
- Pokrzywa może działać leczniczo w chorobach skóry głowy1 źródło
- Pokrzywa może zwiększyć ukrwienie skóry głowy1 źródło
- Witamina E może poprawiać ukrwienie skóry głowy1 źródło
- Łupież tłusty może wymagać peelingu skóry głowy1 źródło
- Masło shea może przyspieszać gojenie zmian skórnych przy grzybicy skóry głowy1 źródło
- Wszystkie stadia rozwojowe wszy głowowej odbywają się na skórze1 źródło
- Problemy z tarczycą mogą powodować przebarwienia na skórze2 źródła
- Przebarwienia skóry mogą być objawem problemów z wątrobą2 źródła
- Policystyczne jajniki mogą powodować przebarwienia na skórze1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być objawem insulinooporności1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być objawem stosowania niektórych ziół1 źródło
- Nadmiar słońca może powodować przebarwienia na skórze1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być wynikiem użycia perfum1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być wynikiem nieodpowiednio przeprowadzonych zabiegów kosmetycznych1 źródło
- Anemia może być przyczyną bladości skóry2 źródła
- Bladość skóry może być objawem niedoboru kwasu foliowego1 źródło
- Bladość skóry może być objawem niedoboru witaminy B123 źródła
- Niedobór witaminy B12 może powodować bladość skóry1 źródło
- Bladość skóry może być objawem niedoboru żelaza2 źródła
- Niedobór witaminy B3 może powodować zmiany skórne2 źródła
- Niedobór witaminy B3 może objawiać się czerwonymi plamami na skórze1 źródło
- Pękanie skóry na piętach może być objawem niedoboru witaminy B31 źródło
- Zmiany skórne mogą być objawem pasożytów3 źródła
- Zmiany skórne mogą być objawem cukrzycy2 źródła
- W przebiegu celiakii obserwuje się często zmiany skórne1 źródło
- Zmiany skórne z biegunką mogą być objawem pelagry1 źródło
- Zaczerwienienia na skórze mogą towarzyszyć nietolerancji histaminy1 źródło
- Zaburzenia flory jelitowej mogą pogarszać stan skóry2 źródła
- Niedobór cynku może powodować zapalenia skóry1 źródło
- Łuszczenie się skóry może być objawem niedoboru biotyny1 źródło
- Biotyna może być związana ze stanem skóry1 źródło
- Sucha skóra może być objawem niedoboru selenu1 źródło
- Sucha skóra może być przyczyną niedoboru witaminy C1 źródło
- Łuszczenie się skóry może być przyczyną niedoboru witaminy C1 źródło
- Zażółcenie skóry może być wynikiem niedoboru witaminy B91 źródło
- Bladość skóry może być przyczyną niedoboru witaminy B91 źródło
- Witaminy z grupy B mogą wpływać na stan skóry1 źródło
- Zmarszczki między brwiami mogą sugerować problemy z wątrobą1 źródło
- Niedobór witaminy B12 może powodować wysypki skórne1 źródło
- Atopowe zapalenie skóry może być objawem choroby pasożytniczej1 źródło
- Lilak pospolity może uelastyczniać skórę6 źródeł
- Starzenie się skóry można spowolnić1 źródło
- Starzenie skóry może być uwarunkowane genetycznie1 źródło
- Czereśnie mogą spowolnić procesy starzenia się skóry2 źródła
- Spożywanie brokułów może spowalniać starzenie się skóry2 źródła
- Ceramidy mogą spowolnić proces starzenia skóry1 źródło
- OPC może chronić przed starzeniem się skóry1 źródło
- Ogórecznik lekarski może pomóc przywrócić skórze jędrność1 źródło
- Tripeptyd miedziowy może ujędrniać skórę1 źródło
- Cienka skóra może mieć mniejszą elastyczność1 źródło
- Cienka skóra może mieć mniejszą sprężystość1 źródło
- Na cienkiej skórze mogą szybciej pojawiać się zmarszczki1 źródło
- Szczupłość może zwiększać podatność skóry na starzenie się1 źródło
- Oligopeptydy mogą stymulować regenerację skóry1 źródło
- Retinol może pogrubiać skórę1 źródło
- Wiotczeniu skóry może towarzyszyć rozpoczęcie procesów starzenia1 źródło
- Wiotczeniu skóry może towarzyszyć degradacja składników budulcowych1 źródło
- Brak elastyny może powodować odczucie braku sprężystości skóry1 źródło
- Kolagen może poprawiać stan skóry2 źródła
- Witamina C może poprawiać kondycję skóry1 źródło
- Witamina E może poprawiać kondycję skóry1 źródło
- Peelingi skóry głowy mogą ułatwiać substancjom czynnym wnikanie w głąb skóry1 źródło
- Peeling skóry głowy może ułatwiać przenikanie substancji leczniczych1 źródło
- Maseczka z pokrzywy może napinać skórę1 źródło
- Dezynfekcja skóry jodyną może być zalecana po usunięciu kleszcza1 źródło
- Heksapeptyd może przenikać skórę właściwą1 źródło
- Oligopeptydy mogą penetrować skórę właściwą1 źródło
- Składniki czynne mogą penetrować skórę właściwą1 źródło
- Kwasy mogą przenikać do skóry właściwej1 źródło
- Retinaldehyd może penetrować skórę właściwą1 źródło
- Tripeptyd miedziowy może przyspieszać naprawę skóry1 źródło
- Tripeptyd miedziowy może przyspieszać gojenie skóry1 źródło
- Pantenol może łagodzić skórę1 źródło
- Promieniowanie słoneczne może powodować starzenie skóry2 źródła
- Likopen może spowalniać starzenie się skóry1 źródło
- Likopen może hamować starzenie się skóry spowodowane promieniowaniem słonecznym1 źródło
- Promieniowanie UVB może doprowadzić do poparzeń skóry1 źródło
- Promieniowanie UVB może doprowadzić do podrażnień skóry1 źródło
- Filtry UV mogą chronić skórę przed nowotworami1 źródło
- Alkohol może powodować zaczerwienienie skóry1 źródło
- Alkohol może zwiększać podatność skóry na podrażnienia1 źródło
- Niektóre alkohole w kosmetykach mogą pogarszać stan skóry1 źródło
- Etanol w kosmetykach może pogarszać stan skóry1 źródło
- Alkohol denaturyzowany może szkodzić skórze mieszanej1 źródło
- Niektóre alkohole w kosmetykach mogą podrażniać skórę1 źródło
- Alkohol denat w kosmetykach może pogarszać stan skóry1 źródło
- Alkohol denat w kosmetykach może powodować podrażnienia skóry1 źródło
- Niektóre alkohole w kosmetykach mogą niszczyć skórę1 źródło
- Alkohol denaturyzowany może szkodzić skórze tłustej1 źródło
- Stawianie baniek może powodować odczyny na skórze1 źródło
- Stawianie baniek może być niewskazane przy złym stanie skóry1 źródło
- Beta-alanina może powodować mrowienie skóry1 źródło
- Retinol może powodować podrażnienia skóry1 źródło
- Alkohol izopropylowy może powodować podrażnienia skóry1 źródło
- Hydroksymetyloglicynian sodu może wywoływać podrażnienia skóry1 źródło
- Po zastosowaniu ashwagandhy możne występować swędzenie skóry1 źródło
- Po zastosowaniu ashwagandhy mogą występować przebarwienia skóry1 źródło
- Po zastosowaniu ashwagandhy można występować pieczenie na skórze1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być objawem stosowania niektórych leków1 źródło
- Przebarwienia skóry mogą być objawem stosowania olejków eterycznych1 źródło
- Zbyt duże dawki oleju z rokietnika mogą powodować zażółcenie skóry1 źródło
- Płukanie ust olejem może pomagać przy problemach skórnych1 źródło
- Dezynfekcja skóry alkoholem może być zalecana po usunięciu kleszcza1 źródło
- Problemy z wypróżnianiem mogą być objawem tężyczki1 źródło