Mrówki w ogrodzie

Poradnik dotyczy problemów i zabiegów w przydomowym ogrodzie oraz roślin użytecznych w otoczeniu roślinności. Obejmuje środki przeciwszkodnikowe, rośliny towarzyszące, praktyki pielęgnacyjne i sposoby wykorzystania odpadów ogrodowych. Zawiera też informacje o uprawie popularnych gatunków i materiałach ochronnych.

Mrówki wędrują po stałych trasach do źródeł pokarmu, więc połączenie bariery, repelentu zapachowego i środków kontaktowych daje najszybszy efekt.

• Klej entomologiczny tworzy lepką barierę na pniach i podporach, która może powstrzymać przemarsz mrówek 1.

• Ten sam klej bywa użyteczny pośrednio przeciw mszycom: odcina mrówkom drogę do kolonii, co utrudnia im ochronę i „doglądanie” mszyc 2.

• Ziemia okrzemkowa działa mechanicznie na stawonogi i może zwalczać mrówki, gdy zostanie rozsypana na ich szlakach i wokół wejść do gniazd 1.

• Ocet pomaga przerwać komunikację — może usunąć ślad zapachowy, którym mrówki nawigują do pożywienia 1.

• Czosnek stosowany świeżo rozgnieciony lub jako napar może odstraszać mrówki zapachem, zwłaszcza na progach i przy szczelinach 1.

• Pieprz cayenne rozsypany cienkim pasem przy listwach, pod progiem lub wokół donic tworzy drażniącą barierę zapachową i może odstraszać mrówki 1.

• Podobnie czarny pieprz użyty punktowo na trasach przejścia może działać odstraszająco 1.

• Mydliny pomagają pozbyć się mrówek z domu: spryskane bezpośrednio na owady i ich ścieżki przerywają warstwę woskową i zmywają oznaczenia zapachowe 1.

• Olejki eteryczne o silnym aromacie często stosuje się w formie sprayu lub nasączonych pasków materiału:

  • Olejek z drzewa herbacianego bywa używany jako repelent zapachowy przeciw różnym insektom 3.
  • Cytronella, czyli olejek z trawy cytrynowej, może pomagać odstraszyć insekty; tę samą funkcję pełni olejek z trawy cytrynowej określany nazwą rośliny 22.
  • Olejek rozmarynowy sprawdza się jako środek zapachowy przeciw owadom żerującym na roślinach ozdobnych i użytkowych 3.
  • Olejek lawendowy jest klasycznym, przyjemnie pachnącym repelentem stosowanym w ogrodzie i przy tarasie 4.
  • Olejek goździkowy ma intensywny aromat i może odstraszać insekty; w tym także komary w pobliżu miejsc wypoczynku 21.
  • Hydrolat z geranium, użyty do spryskiwania obrzeży stref wypoczynku, może odstraszyć komary 1, a olejek z geranium w nośniku tłuszczowym pełni ogólny repelent przeciw insektom 1.
  • Olejek tymiankowy bywa wybierany do oprysków punktowych na obrzeżach grządek i przy wejściach 2.
  • Olejek z mięty pieprzowej nadaje się do nasączenia wacików rozmieszczonych przy trasach marszu mrówek i w szczelinach 2.
  • Olejek szałwiowy może wzmocnić mieszanki repelentów zapachowych stosowane na zewnątrz 1.
  • Olejki cytrusowe, takie jak pomarańczowy i grapefruitowy, również działają zapachowo — użyte w rozcieńczeniu nadają się do szybkich oprysków obrzeży 11.
  • Olejek wetiweriowy, o ziemisto-drzewnym aromacie, bywa stosowany punktowo jako długotrwały repelent 1.

• Wrotycz wykorzystuje się jako środek roślinny do zwalczania insektów; ziele lub napar można aplikować punktowo na miejsca nalotu 3.

• Wywar z korzenia chrzanu, nanoszony świeżo po przygotowaniu, działa intensywnym zapachem i może odstraszyć insekty z obrzeży grządek oraz spod parapetów 1.

Gryzonie i nornice podkopują korzenie, niszczą nasadzenia i zanieczyszczają plony, więc warto łączyć zabiegi terenowe, rośliny towarzyszące oraz bodźce zapachowe i dźwiękowe, by ograniczyć szkody.

• Przekopanie całej gleby przerywa tunele i gniazda, utrudniając nornicom zasiedlenie rabat i grządek 1.
• Psy obecne na działce zwiększają presję drapieżnika w terenie, co może zniechęcać nornice do bytowania w ogrodzie 1.
• Elementy dźwiękowe, takie jak wiatraki czy inny sprzęt hałasujący na wietrze, wprowadzają wibracje i mogą zniechęcić krety do kopania w pobliżu 1.
• Rośliny towarzyszące wykorzystaj pasowo lub w otoczeniu grządek: obsadzenie ogrodu wilczomleczem bywa proponowane jako sposób na pozbycie się nornic 1, podobnie jak czarna porzeczka 1 oraz rącznik pospolity 1.
• Nornice mogą omijać zakątki, w których rośnie czarna porzeczka, więc warto ją sadzić przy obrzeżach i wzdłuż linii ogrodzenia 1.
• Gatunki o silnym aromacie można wplatać w nasadzenia: mięta jako obwódki lub pasy międzyrzędowe może utrudniać nornicom zasiedlenie terenu 1, a pasy gorczycy działają podobnie jako roślinna bariera zapachowa 1.
• Czosnek możesz wykorzystać dwojako: jako roślinę w nasadzeniach ochronnych wokół grządek 1 oraz bezpośrednio w miejscach aktywności — rozgniecione ząbki wciśnięte do świeżych kryjówek mogą wypłoszyć nornice z ogródka 1.
• Czarny bez to kolejny zasób „aromatyczny”: roztarte liście wsunięte do kryjówek nornic działają odstraszająco 1, a zalanie ich tuneli gnojówką z bzu wzmacnia ten efekt na większym odcinku korytarzy 1.
• Jeśli w domu lub altanie pojawiają się myszy, rozłóż mydełka lawendowe, które mogą je odstraszać zapachem 1, a w ogrodzie użyj pogniecionych liści czarnego bzu jako doraźnego środka w miejscach ich aktywności 1.
• Dla trwałości efektu łącz bariery roślinne z okresowym rozgarnianiem kopców i przerywaniem tuneli, bo ciągłe utrudnianie budowy sieci korytarzy zmniejsza atrakcyjność stanowiska dla gryzoni.

Mrówki potrafią zarówno szkodzić, jak i pomagać w ogrodzie, dlatego dobór roślin odstraszających i miododajnych pozwala je trzymać w ryzach i jednocześnie wspierać zapylacze.

• Cytrusowe zapachy mogą zniechęcać mrówki 1, a mięta bywa dla nich wyraźnie nieprzyjemna 1.
• Goździki są opisywane jako odstraszające mrówki 1.
• Trawa cytrynowa może pomóc ograniczyć obecność różnych insektów w pobliżu siedzisk i wejść 1, podobnie jak rozmaryn 1 i koper włoski 1.
• Tymianek może pomagać odstraszyć komary w czasie wieczornych prac lub wypoczynku 2, a mięta pieprzowa bywa w tym przydatna jako zapachowy towarzysz nasadzeń 2.
• Wrotycz jest znany z właściwości odstraszających: może zniechęcać komary 4, muchy 1 i inne drobne uciążliwe organizmy 1.
• Krwawnik może odstraszać komary, więc sadzi się go blisko miejsc wypoczynkowych 1.
• Komarzyca sprawdza się na balkonach i tarasach, gdzie może zniechęcać zarówno komary 3, jak i ćmy przy świetle wieczornych lamp 1.
• Bodziszek korzeniasty bywa przydatny w ogrodzie naturalnym, bo może pomóc odstraszyć komary 1 i ślimaki na obrzeżach rabat 1.
• Bodziszek cuchnący także ma reputację rośliny zniechęcającej komary, więc nadaje się w pasach ochronnych wokół miejsc wypoczynku 3.
• Olejki eteryczne o świeżych, cytrusowych i żywicznych nutach mogą działać odstraszająco na owady latające: olejek eukaliptusowy na komary 1 i szerzej na insekty 3, olejek cytrynowy na różne drobne owady 1, olejek geraniowy na komary 1, olejek z pelargonii na insekty 1, a olejek cedrowy w strefach wejściowych i altanach 2.
• Czeremcha zwyczajna bywa sadzona przy skrajach działki, gdzie jej obecność może odstraszać komary 1, a kora czeremchy jest wspominana jako pomoc w przeciwdziałaniu insektom w pobliżu składzików 1.
• Kora Czeremchy, w formie materiału zapachowego, może również wspierać odstraszanie insektów w zamkniętych zakamarkach 1.
• Nagietek lekarski, choć znany z walorów ozdobnych, bywa „barometrem” rabaty, składając płatki przed deszczem, co pomaga zaplanować podlewanie i prace przy roślinach wabiących i odstraszających 1.
• Krwawnica pospolita jest rośliną miododajną, więc wzmacnia bazę pożytkową dla zapylaczy na obrzeżach stref z repelentami 1.
• Nawłoć dostarcza nektaru pod koniec lata, równoważąc działanie roślin odstraszających i wspierając pszczoły w późnym sezonie 1.
• Mniszek lekarski to wczesnowiosenny pożytek, który zasila zapylacze, zanim pojawi się większość bylin 1.
• Kocimiętka łączy walory ozdobne i miododajne, a jednocześnie przy intensywnym aromacie bywa mniej atrakcyjna dla części natrętnych owadów 1.

Mrówki w ogrodzie zwykle nie szkodzą roślinom bezpośrednio, ale pielęgnacja i prawidłowa uprawa gatunków ozdobnych i użytkowych pomaga im rosnąć zdrowo mimo obecności owadów i naturalnej konkurencji.

• Hibiskus może rosnąć w ziemi ogrodowej 1.

• Hibiskusy mogą rosnąć na rabatach 1 i dobrze znoszą uprawę w donicach 1.

• Ograniczenie podlewania hibiskusów w pojemnikach zimą może zmniejszać ryzyko gnicia korzeni 1.

• Hibiskus bagienny może być nazywany hibiskusem ogrodowym 1.

• Hortensje mogą najlepiej rosnąć w ziemi o odczynie kwaśnym bądź lekko kwaśnym 2.

• Zaleganie wody w podłożu, gdzie rosną hortensje może doprowadzić do gnicia korzeni 1.

• Pozbywanie się kwiatostanów hortensji przed zimą może zapobiegać chorobom grzybiczym 1.

• Suche części kwiatów wrzosu mogą być przycinane na wiosnę 1, a wrzosy można ciąć powyżej ich zielonej części 1.

• Przycinanie krzewinki lawendy może pomóc wypuścić jej wiele nowych pędów 1.

• Żyworódka Daigremonta może być rośliną ozdobną 1.

• Żyworódka może być wrażliwa na mróz 1 i może rosnąć na suchym podłożu 1.

• Żyworódka Daigremonta może mieć rozmnóżki na brzegach liści 1.

• Pomidory mogą hamować rozrost grzybicy 1.

• Liście właściwe pomidorów mogą znajdować się pod ziemią podczas sadzenia 1, bo pomidory posadzone głęboko mogą wykształcić mocne korzenie 1.

• Regularne sprawdzanie obecności szkodników w uprawie pomidorów może zmniejszać ryzyko ich uszkodzenia 1.

• Pędy boczne w pomidorach mogą być nazywane wilkami 1, a obcinanie liści przy pomidorach może ułatwiać zapylaczom dojście do kwiatów 1.

• Przytulia czepna może rosnąć w pobliżu pokrzywy 1, więc w miejscach ruderalnych i na obrzeżach grządek warto przewidzieć miejsce na odchwaszczanie.

• Trawa przyzwyczajona do rzadszego podlewania może lepiej rozbudowywać swój system korzeniowy 1.

• Ziarnopłon wiosenny może być zbierany przed kwitnieniem 1.

• Rośliny strączkowe mogą zawierać kwas foliowy 1.

Mrówki w ogrodzie zwykle nie szkodzą glebie, ale to sposób gospodarowania resztkami roślinnymi, nawożenia i przygotowania podłoża decyduje, czy rośliny rosną zdrowo i odporne.

• Pokrzywa może służyć jako nawóz do roślin; najprościej wykorzystać ją w formie gnojówki lub wyciągu, który dostarcza łatwo przyswajalnych składników i pobudza wegetację 3.
• Liście pokrzywy mogą niszczyć grzyby, więc dodane do gnojówki lub pryzmy kompostowej wspierają ograniczanie presji chorób w materiale organicznym 1.
• Fusy z kawy mogą być wykorzystywane do ściółkowania roślin w ogrodzie; poprawiają strukturę wierzchniej warstwy gleby i pomagają utrzymać wilgoć przy korzeniach 1.
• Własny kompostownik może pomóc wykorzystać odpady z ogrodu, zamieniając je w próchnicę, która poprawia żyzność i retencję wody 1.
• Do kompostu nie należy wrzucać schorowanych roślin; takie resztki lepiej utylizować osobno, by nie przenieść patogenów na przyszłe grządki 1.
• Kompost pod pomidory może pomagać w utrzymaniu wilgoci, co stabilizuje warunki w strefie korzeniowej i ogranicza wahania, na które pomidory są wrażliwe 1.
• Podlewanie pomidorów roślinnymi gnojówkami może wspierać ich wzrost, zwłaszcza w fazie intensywnego budowania masy zielonej 1.
• Sadzenie pomidorów do zregenerowanej ziemi może zmniejszać ilość zarodników grzybów, co sprzyja zdrowszemu startowi uprawy 1.
• Mączka bazaltowa wzmacnia drzewa; rozsypana wokół pni stopniowo uwalnia mikroelementy i wspiera kondycję systemu korzeniowego 1.
• Ziemia okrzemkowa może być źródłem krzemu; jej dodatek do podłoża bywa stosowany, aby wzmacniać ściany komórkowe roślin i poprawiać ich ogólną wytrzymałość 1.
• Młode trawniki (rozłożone z rolki lub wysiewane w danym sezonie) można nawadniać nawet dwa razy w ciągu dnia (przed wschodem słońca i po jego zachodzie), co pomaga utrzymać równą wilgotność, gdy system korzeniowy dopiero się rozwija 1.
• Ziemniaki schłodzone mogą zawierać skrobię oporną; takie resztki po obróbce kulinarnej lepiej przerabiać w kompostowniku niż wyrzucać, bo skrobia stanie się pokarmem dla pożytecznych mikroorganizmów glebowych 1.

Mrówki korzystają ze szczelin, wilgoci i łatwych przejść; fizyczne bariery oraz materiały ochronne porządkują przestrzeń i ograniczają dostępy tam, gdzie ich nie chcemy.

• Agrowłóknina sprawdza się jako materiał ochronny: może chronić hibiskus przed przemarznięciem 1.
• Bryła korzeniowa hibiskusów w pojemnikach może być okrywana agrowłókniną 1, a okrywanie jej styropianem może chronić korzenie przed mrozem 1.
• Odgraniczenie liści od gleby może uniemożliwiać dojście szkodnikom 1 i może utrudniać szkodnikom dostęp do liści 1.
• Obramowanie rabaty żwirkiem z kamyków o ostrych kantach może być naturalną barierą zabezpieczającą rośliny przed ślimakami 1.
• Smalec może chronić drzewka owocowe przed sarnami 1.
• Budowa odstraszacza dźwiękowego może pomóc pozbyć się nornic z ogrodu 1.

Mrówki potrafią silnie zmienić sposób korzystania z ogrodu, więc warto znać ograniczenia, ryzyka i zasady bezpiecznego postępowania.

• Glifosat może odchwaszczać ogród 1, ale jego użycie wymaga ścisłego przestrzegania etykiety, unikania znoszenia oprysku i trzymania dzieci oraz zwierząt z daleka do czasu wyschnięcia powierzchni.
• Białka alergizujące mogą pojawiać się w pyłkach roślin 1, dlatego osoby uczulone powinny planować prace ogrodowe w dniach o niższym stężeniu pyłków, używać rękawic i okularów oraz przewiewnych masek filtrujących.
• Unikanie bezpośredniego kontaktu z roślinnością może pomóc w nie złapaniu kleszcza 1; długie rękawy, długie spodnie wsunięte w skarpety i przeglądanie ciała po pracy dodatkowo zmniejszają ryzyko.
• Roztwór octu i wody może usuwać gnidy 1, lecz przy stosowaniu w pobliżu roślin lepiej chronić liście przed przypadkowym opryskaniem, bo ocet może je uszkadzać.
• Goździki mogą wykazywać miejscowe działanie znieczulające 1, co bywa pomocne doraźnie przy drobnych ukąszeniach, jednak nie zastępuje to obserwacji skóry pod kątem reakcji alergicznych.
• Inhalacja z olejku eterycznego z drzewa herbacianego pomaga pozbyć się gronkowca 1; olejki eteryczne należy jednak stosować ostrożnie, w dobrze wentylowanych miejscach i poza zasięgiem dzieci.
• Żyworódka może zwalczać gronkowce 1, ale w kontakcie z dziećmi i zwierzętami domowymi trzeba trzymać ją poza ich zasięgiem i nie podawać doustnie bez wiedzy o bezpieczeństwie.
• Srebro może wzmagać przeciwdrobnoustrojowe działanie propolisu 1; preparaty zawierające srebro przechowuje się w oryginalnych, szczelnych opakowaniach i używa zgodnie z instrukcją, unikając długotrwałego kontaktu ze skórą.
• Owoce jarzębiny po zbiorze należy przegotować 1, co ogranicza ryzyko dolegliwości po spożyciu i pozwala bezpieczniej je przechowywać, np. w przetworach.

Ogród pełen ziół, krzewów i dzikich roślin może dawać jadalne liście, owoce i dodatki do napojów, które łatwo włączyć do codziennej kuchni.

• Suszone owoce głogu można po prostu zaparzyć razem z herbatą, dodając im lekko owocowy posmak 1.
• Owoc głogu można jeść na surowo, gdy jest w pełni dojrzały 1.
• Owoc głogu może być także składnikiem domowych mieszanek ziołowych do naparów lub nalewek smakowych 1.
• Owoce jarzębiny po zbiorze należy zamrozić, co pomaga złagodzić ich cierpkość i przygotowuje je do dalszej obróbki kulinarnej 1.
• Pokrzywę można dodawać do naleśników, traktując ją jak szpinakowy farsz lub drobno siekany zielony dodatek do ciasta 1.
• Młode listki krwawnika mogą być dodawane do sałatek, najlepiej w niewielkiej ilości jako ziołowa przyprawa 1.
• Z owoców ostropestu można wykonać napar lub nalewkę, które wykorzystasz jako ziołowy dodatek do domowej spiżarni 1.
• Dzikie rośliny mogą być wykorzystywane kulinarnie jako sezonowe dodatki, urozmaicające smak dań 13.

Wiele roślin cenionych w ogrodzie łączy wartość ozdobną z działaniem przeciwmikrobiologicznym i właściwościami użytecznymi dla skóry, dróg oddechowych czy układu moczowego.

• Kwiat żarnowca miotlastego można stosować zewnętrznie na wrzody 1, a sama roślina może pomagać w niwelowaniu obrzęków 1.
• Zielona herbata może mieć zdolność neutralizowania wolnych rodników 1 i może chronić skórę przed wolnymi rodnikami 1.
• Ogonki z czereśni mogą zwalczać wolne rodniki 1, a seler korzeniowy także może pomóc w walce z wolnymi rodnikami 1.
• Pokrzywa może pomagać zwalczać gronkowca złocistego 1.
• Inhalacja z witek brzozowych może pomóc pozbyć się gronkowca złocistego 2, podobnie inhalacja z olejku eterycznego z rozmarynu może pomóc pozbyć się gronkowca 1.
• Goździki mogą wspomagać leczenie gronkowca złocistego 1, a Cryptolepis sanguinolenta potrafi wyleczyć gronkowca złocistego 1.
• Kwiat lawendy może działać bakteriobójczo 1, a wrotycz może pomagać jako środek przeciwpasożytniczy 2.
• Glistnik, znany jako jaskółcze ziele, może działać grzybobójczo 7.
• Wierzbownica drobnokwiatowa może wykazywać działanie przeciwbakteryjne 1, może działać rozkurczowo 1 i może wykazywać działanie przeciwbólowe 1.
• Wyciągi z kwiatostanu kasztanowca mogą hamować rozwój miażdżycy 1.
• Jarzębina może mieć działanie przeciwkamicze 1.
• Podagrycznik może być łączony z innymi ziołami 1, a surowcem lepiężnika w zielarstwie może być liść 1.
• Ostropest plamisty może pomóc w walce z trądzikiem 1.

Mrówki mają wpływ na to, jak pielęgnujemy rabaty i grządki, bo ich mrowiska potrafią spulchniać glebę, przenosić nasiona i zmieniać mikroklimat wokół roślin.

• Lepiężniki najlepiej czują się tam, gdzie gleba dłużej trzyma wilgoć, więc sadź je w miejscach o podwyższonej wilgotności i nie dopuść do przesuszania podłoża 1.
• Żyworódka to sukulent, dlatego w uprawie potrzebuje bardzo przepuszczalnego podłoża, rzadkiego, ale obfitego podlewania oraz jasnego stanowiska bez zastoin wody 1.
• Rozmnóżki żyworódki Daigremonta łatwo się przyjmują: po opadnięciu na ziemię same wypuszczają korzenie, więc dla kontroli rozmnażania rozkładaj tacki lub warstwę żwiru, a planowe sadzonki przenieś do lekkiej mieszanki z dodatkiem piasku 1.

Mrówki żywią się m.in. wydzieliną mszyc, nasionami i resztkami roślinnymi, a w ogrodzie często stykają się z produktami roślinnymi oraz metalami, które mogą modyfikować działanie naturalnych mieszanin.

• Miedź może wzmagać przeciwdrobnoustrojowe działanie propolisu 1. W praktyce oznacza to, że mieszanki oparte na propolisie i elementach miedzianych mogą działać silniej na mikroorganizmy.
• Saponiny mogą zwalczać grzyby 1. Rośliny bogate w saponiny bywają wykorzystywane w ogrodzie tam, gdzie potrzebny jest efekt przeciwgrzybowy bez silnych syntetycznych fungicydów.
• Odwar z ziela bukwicy może wiązać toksyny bakteryjne 1. Taki efekt bywa pożądany w preparatach roślinnych, które mają ograniczać nieprzyjemne zapachy pochodzenia mikrobiologicznego w miejscach aktywności mrówek.
• Lektyny w roślinach strączkowych mogą prowadzić do niedorozwoju grasicy u płodu 1. To ostrzeżenie dotyczy kontaktu i spożycia przez ssaki, więc przy używaniu surowców strączkowych w domowych preparatach należy zachować rozwagę i unikać narażania ciężarnych zwierząt domowych oraz ludzi.
• Białko z roślin pylących może pojawiać się w produktach spożywczych 1. Osoby wrażliwe na pyłki powinny brać pod uwagę możliwe reakcje, gdy sięgają po domowe wyciągi roślinne używane w ogrodzie w pobliżu miejsca przygotowywania lub spożywania jedzenia.
• Owoc głogu może zawierać kwercetynę 1. Ten związek jest naturalnym polifenolem i może wchodzić w interakcje z innymi składnikami roślinnymi, zmieniając barwę i właściwości przeciwutleniające mieszanin.
• Pestki winogron mogą uelastyczniać tętnice 1. Choć to efekt korzystny dla człowieka, warto pamiętać, że ekstrakty bogate w proantocyjanidyny mają też silne działanie antyoksydacyjne, co może wpływać na stabilność innych składników roślinnych w roztworach.
• Grubsza warstwa nalotu na języku może wskazywać na problemy z układem trawiennym 1. Jeżeli domowe mieszanki roślinne są przypadkowo smakowane lub połykane, taki objaw powinien skłonić do przerwania stosowania i konsultacji zdrowotnej.
• Ropne czopy na migdałkach mogą być przyczyną ich obrzęku 1. W razie podrażnień gardła po ekspozycji na pyły roślinne lub aerozole z oprysków, pojawienie się obrzęku może sugerować ten mechanizm.
• Ropne czopy na migdałkach mogą powodować ból gardła 1. Taki ból po kontakcie z lotnymi frakcjami roślinnych preparatów warto odróżniać od zwykłego podrażnienia mechanicznym pyłem.

Mrówki w ogrodzie często towarzyszą innym elementom przyrody i pracom ogrodowym, a niektóre praktyki czy rośliny mogą mieć dodatkowe, zaskakujące zastosowania niezwiązane bezpośrednio ze zwalczaniem owadów.

• Dotykanie roślin rękami może pomagać w walce z wolnymi rodnikami 1.
• Drzewa wydzielają substancje fitocynowe 1.
• Drzewa owocowe mogą być wykorzystywane do wędzenia potraw 1.
• Robinia akacjowa może pomóc neutralizować przykre zapachy 2.
• Ropne czopy na migdałkach mogą powodować nieprzyjemny zapach z ust 1.
• Cytrulina może zmniejszać zakwasy 2.
• Nornice mogą nie chcieć zalęgnąć się w zakątkach, gdzie będzie rosła mięta 1.