Zagrożenia zdrowotne związane z cukrzycą typu 2
Zagrożenia zdrowotne związane z cukrzycą typu 2 obejmują różnorodne komplikacje, które mogą wystąpić u osób z tą chorobą metaboliczną. Cukrzyca typu 2 charakteryzuje się przewlekłym podwyższeniem poziomu glukozy we krwi wynikającym z insulinooporności i względnego niedoboru insuliny. W przebiegu tej choroby mogą rozwijać się problemy dotyczące układu sercowo-naczyniowego, nerek, oczu oraz układu nerwowego. Komplikacje te są związane z zaburzeniami metabolicznymi i długotrwałym wpływem wysokiego poziomu cukru na różne tkanki i narządy.
Cukrzyca typu 2 to przewlekłe zaburzenie gospodarki glukozowo-insulinowej, często związane z insulinoopornością i podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Bywa wiązana z nadwagą, dietą, stylem życia oraz zwiększonym ryzykiem powikłań dotyczących serca, naczyń, nerek, wzroku i układu nerwowego.
Czynniki ryzyka
Ryzyko cukrzycy typu 2 może zależeć od wielu czynników środowiskowych.
- Otyłość, w tym otyłość brzuszna, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2 i może sprzyjać jej rozwojowi.
- Otyłość może także powodować zwiększenie stężenia trójglicerydów we krwi.
- Zaburzenia snu mogą prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2.
- Nadmierne spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2.
- Podwyższone stężenie kwasu moczowego zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2.
- Przywra trzustkowa może być przyczyną cukrzycy.
- Niedobór białka może zwiększać ryzyko cukrzycy.
- Dieta zawierająca cukry proste może prowadzić do cukrzycy, a nadwyżka cukru może sprzyjać przybieraniu na wadze.
- Pełnotłusty nabiał może zmniejszać ryzyko cukrzycy, podobnie jak spożywanie gorzkiej czekolady.
Insulinooporność i metabolizm
Insulinooporność zaburza wykorzystanie glukozy przez organizm i może z czasem sprzyjać rozwojowi cukrzycy typu 2.
- Zaburzona gospodarka cukrowa może prowadzić zarówno do insulinooporności, jak i do cukrzycy typu 2.
- Insulinooporność może być przyczyną cukrzycy typu 2, a wysoki poziom insuliny również może sprzyjać rozwojowi cukrzycy.
- Nadmierne spożywanie cukru może przyczyniać się do insulinooporności, a picie napojów słodzonych może ją nasilać.
- Otyłość może wiązać się z insulinoopornością, podobnie jak nadwaga może ją nasilać. Z kolei osoby z insulinoopornością są bardziej narażone na przybieranie na wadze.
- Przewlekły stan zapalny może nasilać insulinooporność, a przewlekły stres może prowadzić do jej rozwoju.
- Zadbanie o dobry sen może być jednym ze sposobów radzenia sobie z insulinoopornością. Czosnek może natomiast zmniejszać insulinooporność.
- Spożywanie węglowodanów powoduje zwiększenie ilości glukozy we krwi, podczas gdy stały poziom glukozy po posiłku może zmniejszać insulinooporność.
- Wątroba może regulować poziom cukru we krwi, a odtłuszczenie trzustki może wpływać na remisję cukrzycy typu 2.
Dieta i styl życia
Sposób odżywiania i codzienne nawyki mogą wpływać na ryzyko rozwoju oraz przebieg cukrzycy typu 2.
- Duża ilość cukru w diecie może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2, a nadmierna konsumpcja cukru może skutkować niedoborami pokarmowymi i zaburzać florę bakteryjną w układzie pokarmowym.
- Wysoko przetworzona żywność może sprzyjać występowaniu cukrzycy typu 2. Jedzenie zbyt dużej ilości węglowodanów może być przyczyną tej choroby.
- Słodkie produkty mogą zwiększać poziom glukozy we krwi, podobnie jak wafle ryżowe. Ziemniaki w formie gotowanej mogą podnosić poziom glukozy u osób z cukrzycą.
- Podjadanie może zaburzać gospodarkę cukrowo-insulinową. Zmniejszenie spożycia cukru może natomiast obniżać poziom trójglicerydów we krwi, a odstawienie cukru może zmniejszać stany zapalne.
- Błonnik pokarmowy może zmniejszać zachorowalność na cukrzycę typu 2, natomiast rozpuszczalny błonnik może ograniczać łaknienie na cukier.
- Spożywanie brokułów może zmniejszać ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2. Regularne spożywanie dobrej jakości oliwy extra virgin może pomagać zapobiegać tej chorobie.
- Gorzka czekolada może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. U osób z cukrzycą jej spożywanie może także obniżać poziom cząsteczek prozapalnych.
- Regularne picie kawy może minimalizować ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. Dieta uboga w magnez może być czynnikiem prowadzącym do tej choroby.
- Dieta przeciwzapalna może pomagać zapobiegać cukrzycy. Dieta niskowęglowodanowa może pomóc wyleczyć cukrzycę typu 2, a dieta ketogeniczna może pomagać w walce z tą chorobą.
- Czasowa głodówka może leczyć cukrzycę typu 2. Dieta imitująca post może zmniejszać objawy cukrzycy.
Objawy cukrzycy
Objawy cukrzycy typu 2 mogą obejmować zarówno wzrost stężenia glukozy we krwi, jak i różnorodne zmiany dotyczące codziennego samopoczucia oraz funkcjonowania organizmu.
- Wzmożone pragnienie może towarzyszyć zbyt wysokiemu poziomowi glukozy we krwi, podobnie jak nadmierne wydalanie moczu.
- Częste napady głodu mogą pojawić się we wczesnym przebiegu cukrzycy, a nagła utrata masy ciała również może być jej objawem.
- Przewlekłe zmęczenie i senność mogą sygnalizować cukrzycę lub zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi.
- Bóle głowy mogą być objawem zbyt wysokiej ilości glukozy we krwi, podobnie jak bóle mięśniowe.
- Pogorszenie wzroku i niewyraźne widzenie mogą być związane odpowiednio z cukrzycą oraz nadmiarem cukru w diecie.
- Zmiany skórne, w tym przebarwienia skóry, mogą należeć do objawów cukrzycy.
- Wolne gojenie się ran może być objawem insulinooporności, a obrzęk stóp może towarzyszyć podwyższonemu poziomowi glukozy we krwi.
- Częste infekcje mogą występować zarówno przy cukrzycy, jak i insulinooporności. Kandydoza sromu i pochwy także może być objawem cukrzycy.
- Zaburzenia erekcji mogą być jednym z objawów cukrzycy.
- Zapach acetonu z ust może pojawić się jako objaw cukrzycy.
- Niedobór magnezu może być objawem cukrzycy.
- Gwałtowne wahania poziomu cukru we krwi mogą prowadzić do zwiększenia agresywności i powodować nerwowość.
- Częste wzrosty poziomu cukru we krwi mogą obniżać nastrój, a zmiany nastroju mogą być objawem podwyższonej ilości glukozy we krwi.
- Przybieranie na wadze może być wczesnym objawem cukrzycy.
Zioła i składniki odżywcze
Niektóre zioła i składniki odżywcze mogą wiązać się z ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 albo wspierać regulację poziomu glukozy we krwi.
- Niedobór witaminy D może wiązać się z wyższym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2, a sama witamina D może pomagać regulować poziom cukru.
- Niedobór potasu może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. Z kolei magnez w diecie może zmniejszać ryzyko cukrzycy, natomiast przedłużający się jego niedobór może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 i zwiększać ryzyko jej powikłań.
- Witamina C może zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, a antyoksydanty mogą chronić przed cukrzycą.
- Kwasy omega-3 mogą zwalczać stan zapalny u osób z cukrzycą typu 2. Cynk może natomiast obniżać poziom glukozy we krwi.
- Monitorowanie poziomu witaminy B12 może mieć kluczowe znaczenie w leczeniu cukrzycy typu 2, podczas gdy niedobór witaminy B5 może powodować wahania poziomu cukru.
- Goździki mogą zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, obniżać poziom glukozy we krwi oraz zmniejszać insulinooporność. Czosnek może również obniżać ryzyko cukrzycy.
- Ostropest plamisty może wspomagać leczenie cukrzycy typu 2, a kozieradka pospolita może pomagać przy cukrzycy typu II i obniżać cukier we krwi.
- Szałwia może obniżać poziom cukru we krwi. Rzeżucha może sprzyjać obniżeniu stężenia glukozy we krwi, a czarnuszka może obniżać poziom glukozy.
- Pokrzywa może pomagać przy cukrzycy i wspomagać jej leczenie. Może także obniżać lub regulować poziom glukozy we krwi.
- Liście laurowe mogą redukować wysoki poziom cukru we krwi.
- Witamina K2 może obniżać poziom cukru we krwi.
Powikłania sercowo-naczyniowe
Cukrzyca typu 2 może uszkadzać układ krążenia, zwłaszcza gdy jest niewłaściwie leczona.
- Zwiększa ryzyko tworzenia się skrzepów krwi, a wysoki poziom glukozy może dodatkowo sprzyjać zakrzepicy żył głębokich.
- Może zwiększać ryzyko zawału serca.
- Podwyższony poziom trójglicerydów może prowadzić do miażdżycy, podobnie jak insulinooporność i przewlekły stan zapalny.
- U osób z insulinoopornością może częściej występować udar mózgu, a podwyższony poziom trójglicerydów może zwiększać jego ryzyko.
Powikłania narządowe
Cukrzyca typu 2 może powodować stan zapalny w organizmie.
- Może zwiększać podatność na zakażenie kandydozą, a podwyższony poziom glukozy może sprzyjać powstawaniu Candida albicans.
- Bywa związana z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby. Tłuszcz w wątrobie może powstawać z cukru, a samo odtłuszczenie wątroby może wpływać na remisję cukrzycy typu 2.
- Spożywanie fruktozy przez osoby z cukrzycą może zwiększać ich narażenie na powikłania cukrzycowe. Nadmiar cukru może także powodować niealkoholowe stłuszczenie wątroby.
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do uszkodzenia nerek, a duża ilość cukru może zaburzać ich pracę.
- Cukrzyca może zwiększać ryzyko wystąpienia dny moczanowej.
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do zaćmy, a także do ślepoty.
- Obniżony poziom BDNF u osób z cukrzycą może wpływać na neuropatię cukrzycową.
- Wysoki poziom glukozy może prowadzić do śpiączki.
- Inozytol może pomagać przy zaburzeniach erekcji wywołanych cukrzycą typu 2.
- Insulinooporność może zwiększać ryzyko powstawania mięśniaków.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Bezpieczeństwo leczenia cukrzycy typu 2 zależy także od ostrożnego łączenia leków z produktami roślinnymi.
- Leki na cukrzycę stosowane razem z sokiem z czarnego bzu mogą nadmiernie obniżać poziom glukozy we krwi.
Pozostałe zastosowania
Cukrzyca typu 2 może wymagać leczenia farmakologicznego, a Ozempic może być stosowany jako lek na tę chorobę.
- Jego zastosowanie zależy od indywidualnych zaleceń lekarza.
To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.
Twierdzenia w tym opracowaniu
- Czynniki środowiskowe mają znaczenie w kontekście ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 21 źródło
- Osoby otyłe mogą cierpieć na cukrzycę typu 21 źródło
- Otyłość brzuszna to objaw zwiększonego ryzyka cukrzycy typu 22 źródła
- Otyłość brzuszna może prowadzić do rozwoju cukrzycy2 źródła
- Otyłość może powodować zwiększenie poziomu trójglicerydów we krwi1 źródło
- Zaburzenia snu mogą prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 21 źródło
- Nadmierne spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 21 źródło
- Podwyższone stężenie kwasu moczowego zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 21 źródło
- Przywra trzustkowa może być przyczyną cukrzycy1 źródło
- Niedobór białka może zwiększać ryzyko cukrzycy1 źródło
- Dieta zawierająca cukry proste może prowadzić do cukrzycy1 źródło
- Nadwyżka cukru może prowadzić do przybierania na wadze1 źródło
- Pełnotłusty nabiał może zmniejszać ryzyko cukrzycy1 źródło
- Spożywanie gorzkiej czekolady może zmniejszyć ryzyko wystąpienia cukrzycy1 źródło
- Zaburzona gospodarka cukrowa może prowadzić do insulinooporności1 źródło
- Zaburzona gospodarka cukrowa może prowadzić do cukrzycy typu 21 źródło
- Insulinooporność jest przyczyną cukrzycy typu 21 źródło
- Przedłużająca się insulinooporność może doprowadzić do cukrzycy1 źródło
- Insulinooporność może powodować rozwój cukrzycy1 źródło
- Wysoki poziom insuliny może być przyczyną cukrzycy1 źródło
- Spożywanie cukru w nadmiernej ilości może być przyczyną insulinooporności2 źródła
- Picie napojów słodzonych nasila insulinooporność1 źródło
- Osoby otyłe mogą cierpieć na insulinooporność1 źródło
- Nadwaga może nasilać insulinooporność1 źródło
- Osoby z insulinoopornością są bardziej narażone na przybieranie na wadze1 źródło
- Przewlekły stan zapalny może nasilać insulinooporność1 źródło
- Przewlekły stres może prowadzić do insulinooporności1 źródło
- Zadbanie o dobry sen może być jednym ze sposobów poradzenia sobie z insulinoopornością1 źródło
- Czosnek może zmniejszać insulinooporność2 źródła
- Spożywanie węglowodanów powoduje zwiększenie ilości glukozy we krwi1 źródło
- Stały poziom glukozy po posiłku może zmniejszać insulinooporność1 źródło
- Wątroba może regulować poziom cukru we krwi1 źródło
- Odtłuszczenie trzustki może wpłynąć na remisję cukrzycy typu 21 źródło
- Duża ilość cukru w diecie może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 21 źródło
- Nadmierna konsumpcja cukru może skutkować niedoborami pokarmowymi1 źródło
- Nadmiar cukru w diecie może zaburzać florę bakteryjną w układzie pokarmowym1 źródło
- Wysoko przetworzona żywność może sprzyjać występowaniem cukrzycy typu II1 źródło
- Jedzenie zbyt dużej ilości węglowodanów jest przyczyną cukrzycy typu 21 źródło
- Słodkie produkty mogą zwiększać poziom glukozy we krwi2 źródła
- Wafle ryżowe mogą powodować wzrost poziomu glukozy we krwi1 źródło
- Ziemniaki w formie gotowanej mogą zwiększać poziom glukozy we krwi u osób z cukrzycą1 źródło
- Podjadanie może zaburzać gospodarkę cukrowo-insulinową1 źródło
- Zmniejszenie spożycia cukru może obniżać poziom trójglicerydów we krwi1 źródło
- Odstawienie cukru może zmniejszać stany zapalne1 źródło
- Błonnik pokarmowy może zmniejszać zachorowalność na cukrzycę typu 21 źródło
- Rozpuszczalny błonnik spożywczy może zmniejszać łaknienie na cukier1 źródło
- Spożywanie brokułów może zmniejszyć ryzyko zachowania na cukrzycę typu 21 źródło
- Regularne spożywanie dobrej jakości oliwy extra virgin może zapobiegać cukrzycy typu 21 źródło
- Spożywanie gorzkiej czekolady może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 22 źródła
- Gorzka czekolada może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II1 źródło
- Spożywanie gorzkiej czekolady u osób z cukrzycą może obniżać poziom cząsteczek prozapalnych1 źródło
- Regularne picie kawy może zminimalizować ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 22 źródła
- Dieta uboga w magnez może być czynnikiem prowadzącym do cukrzycy typu 21 źródło
- Dieta przeciwzapalna może pomagać zapobiegać cukrzycy1 źródło
- Dieta niskowęglowodanowa może pomóc wyleczyć cukrzycę typu 21 źródło
- Dieta ketogeniczna może pomóc w walce z cukrzycą typu 22 źródła
- Czasowa głodówka może leczyć cukrzycę typu 21 źródło
- Dieta imitująca post może zmniejszać objawy cukrzycy1 źródło
- Podwyższona glukoza we krwi jest objawem cukrzycy1 źródło
- Wzmożone pragnienie może być objawem cukrzycy1 źródło
- Wzmożone pragnienie jest objawem zbyt wysokiej ilości glukozy we krwi3 źródła
- Nadmierne wydalanie moczu może być objawem zbyt wysokiego cukru we krwi2 źródła
- Częste napady głodu mogą być wczesnym objawem cukrzycy1 źródło
- Nagła utrata masy ciała może być objawem cukrzycy1 źródło
- Przewlekłe zmęczenie jest objawem zbyt wysokiej ilości glukozy we krwi2 źródła
- Senność może być objawem cukrzycy1 źródło
- Bóle głowy mogą być objawem zbyt wysokiej ilości glukozy we krwi1 źródło
- Bóle mięśniowe mogą być objawem cukrzycy1 źródło
- Pogorszenie wzroku może być objawem cukrzycy1 źródło
- Niewyraźne widzenie może być objawem nadmiaru cukru w diecie1 źródło
- Zmiany skórne mogą być objawem cukrzycy2 źródła
- Przebarwienia skóry mogą być objawem cukrzycy1 źródło
- Wolne gojenie się ran może być objawem insulinooporności1 źródło
- Obrzęk stóp może być objawem podwyższonego poziomu glukozy we krwi1 źródło
- Częste infekcje mogą być objawem cukrzycy1 źródło
- Częste infekcje mogą być objawem insulinooporności1 źródło
- Kandydoza sromu i pochwy może być objawem cukrzycy1 źródło
- Zaburzenia erekcji mogą być objawem cukrzycy1 źródło
- Zapach acetonu z ust może być objawem cukrzycy1 źródło
- Niedobór magnezu może być objawem cukrzycy1 źródło
- Gwałtowne wahania poziomu cukru we krwi mogą prowadzić do zwiększenia agresywności1 źródło
- Częste i gwałtowne wahania cukru we krwi mogą powodować nerwowość1 źródło
- Częste wzrosty poziomu cukru we krwi mogą obniżać nastrój1 źródło
- Zmiany nastroju są objawem podwyższonej ilości glukozy we krwi1 źródło
- Przybieranie na wadze może być wczesnym objawem cukrzycy1 źródło
- Niedobór witaminy D może być związany z wyższym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 22 źródła
- Witamina D może pomagać regulować poziom cukru1 źródło
- Niedobór potasu może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 21 źródło
- Magnez w diecie może zmniejszać ryzyko cukrzycy typu 21 źródło
- Przedłużający się niedobór magnezu może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 21 źródło
- Magnez może zmniejszać ryzyko powikłań cukrzycy1 źródło
- Witamina C może zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 21 źródło
- Antyoksydanty mogą chronić przed cukrzycą1 źródło
- Kwasy omega-3 mogą zwalczać stan zapalny u osób z cukrzycą typu 21 źródło
- Cynk może obniżać poziom glukozy we krwi1 źródło
- Monitorowanie poziomu witaminy B12 może mieć kluczowe znaczenie w leczeniu cukrzycy typu 21 źródło
- Niedobór witaminy B5 może powodować wahania poziomu cukru1 źródło
- Goździki mogą zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 21 źródło
- Goździki mogą obniżać poziom glukozy we krwi1 źródło
- Goździki mogą zmniejszać insulinooporność1 źródło
- Czosnek może obniżać ryzyko cukrzycy1 źródło
- Ostropest plamisty może wspomagać leczenie cukrzycy typu 22 źródła
- Kozieradka pospolita może pomóc przy cukrzycy typu II2 źródła
- Kozieradka pospolita może pomóc obniżać cukier we krwi3 źródła
- Szałwia może obniżać poziom cukru we krwi1 źródło
- Szałwia lekarska może obniżać poziom cukru3 źródła
- Rzeżucha może sprzyjać obniżeniu stężenia glukozy we krwi1 źródło
- Czarnuszka może obniżać poziom glukozy1 źródło
- Pokrzywa może pomóc przy cukrzycy1 źródło
- Pokrzywa może pomagać leczyć cukrzycę1 źródło
- Pokrzywa może obniżać poziom cukru we krwi7 źródeł
- Pokrzywa może regulować poziom glukozy we krwi1 źródło
- Pokrzywa może obniżać poziom glukozy1 źródło
- Liście laurowe mogą redukować wysoki poziom cukru we krwi2 źródła
- Stosowanie witaminy K2 może obniżać poziom cukru we krwi1 źródło
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do uszkodzenia układu krążenia1 źródło
- Cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko tworzenia się skrzepów krwi1 źródło
- Wysoki poziom glukozy we krwi może zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich1 źródło
- Cukrzyca może zwiększać ryzyko zawału serca1 źródło
- Podwyższony poziom trójglicerydów może prowadzić do miażdżycy2 źródła
- Insulinooporność może powodować chorobę miażdżycową1 źródło
- Przewlekły stan zapalny może sprzyjać rozwojowi miażdżycy1 źródło
- U osób z insulinoopornością może częściej występować udar mózgu1 źródło
- Podwyższony poziom trójglicerydów może zwiększać ryzyko udaru1 źródło
- Cukrzyca typu 2 może powodować stan zapalny w organizmie1 źródło
- Cukrzyca może zwiększać podatność na zakażenie kandydozą1 źródło
- Zwiększony poziom glukozy może powodować powstawanie Candida albicans1 źródło
- Cukrzyca typu 2 może prowadzić do Candida albicans1 źródło
- Cukrzyca typu 2 może prowadzić do niealkoholowego stłuszczenia wątroby1 źródło
- Tłuszcz w wątrobie może brać się z cukru1 źródło
- Odtłuszczenie wątroby może wpłynąć na remisję cukrzycy typu 21 źródło
- Osoby z cukrzycą spożywające fruktozę mogą być bardziej narażone na powikłania cukrzycowe1 źródło
- Spożywanie nadmiaru cukru może powodować niealkoholowe stłuszczenie wątroby1 źródło
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do uszkodzenia nerek1 źródło
- Chorowanie na cukrzycę może prowadzić do uszkodzenia nerek1 źródło
- Duża ilość cukru może zaburzać pracę nerek1 źródło
- Cukrzyca może zwiększać ryzyko wystąpienia dny moczanowej1 źródło
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do zaćmy1 źródło
- Niewłaściwie leczona cukrzyca może prowadzić do ślepoty1 źródło
- Obniżony poziom BDNF u osób z cukrzycą może wpływać na neuropatię cukrzycową1 źródło
- Wysoki poziom glukozy może prowadzić do śpiączki1 źródło
- Inozytol może pomóc w zaburzeniach erekcji wywołanych cukrzycą typu 21 źródło
- Insulinooporność może zwiększać ryzyko powstawania mięśniaków1 źródło
- Łączenie leków na cukrzycę z sokiem z czarnego bzu może nadmiernie obniżać poziom glukozy we krwi1 źródło
- Ozempik może być lekiem na cukrzycę typu 21 źródło