Przyczyny utraty masy ciała

Przyczyny utraty masy ciała obejmują zarówno choroby i infekcje, jak i zaburzenia metaboliczne, hormonalne oraz czynniki związane ze stylem życia i dietą. Utrata wagi bywa też skutkiem leczenia, leków lub zmian w składzie mikrobioty jelitowej i stanu odżywienia. Niektóre przyczyny prowadzą do utraty apetytu i niedożywienia, inne do rozkładu masy mięśniowej lub tłuszczu. W opisie uwzględniono również powiązane skutki zdrowotne i elementy zapobiegawcze.

Endokrynologiczne i hormonalne przyczyny chudnięcia najczęściej wynikają z rozchwiania osi hormonalnych, które zmieniają tempo metabolizmu, apetyt, wykorzystanie energii i gospodarkę wodno-elektrolitową.

• Nagła utrata masy ciała może być objawem cukrzycy; dzieje się tak, gdy organizm traci glukozę z moczem i zaczyna spalać tłuszcz oraz białko, by pokryć deficyt energii 1.
• Nadmierna utrata wagi może sygnalizować nadczynność tarczycy, bo nadmiar hormonów tarczycy przyspiesza metabolizm i zwiększa wydatek energetyczny w spoczynku 1.
• Osłabienie mięśni i szybkie męczenie się mogą towarzyszyć nadczynności tarczycy, co dodatkowo nasila poczucie spadku formy przy jednoczesnej redukcji masy ciała 1.
• Nieuzasadnione przybieranie na wadze może wskazywać na niedoczynność tarczycy, gdy spowolnienie metabolizmu i retencja płynów zwiększają masę ciała mimo niezmienionych nawyków 1.
• Zaburzenia tarczycy mogą prowadzić do otyłości, jeśli niedobór hormonów obniża wydatkowanie energii i sprzyja retencji wody oraz tkanki tłuszczowej 1.
• Problemy hormonalne mogą powodować zatrzymywanie wody w organizmie, co chwilowo maskuje rzeczywistą zmianę masy ciała lub daje pozorny jej wzrost 1.
• Niedobór białka może prowadzić do zaburzeń równowagi hormonalnej, ponieważ organizm potrzebuje aminokwasów do syntezy wielu hormonów i białek transportowych 1.
• Obniżony poziom testosteronu może być powodem częstego oddawania moczu, co przy niewyrównanym bilansie płynów może towarzyszyć spadkowi masy ciała przez utratę wody 1.
• Niedobór estrogenów może być powodem częstego oddawania moczu, a to zaburza komfort i może zmieniać nawodnienie organizmu 2.
• Zbyt duża ilość insuliny jest przyczyną insulinooporności; przewlekle podwyższona insulina nasila odkładanie tłuszczu i utrudnia jego mobilizację, co modyfikuje kierunek zmian masy ciała 1.
• Redukcja masy ciała może być jednym ze sposobów poradzenia sobie z insulinoopornością, bo mniejsza ilość tkanki tłuszczowej poprawia wrażliwość tkanek na insulinę 1.
• Insulina powoduje otyłość, gdy jej działanie anaboliczne promuje lipogenezę i hamuje lipolizę, przesuwając bilans energii do magazynowania 1.
• Jedzenie zbyt dużej ilości węglowodanów jest przyczyną cukrzycy typu 2; przewlekłe przeciążenie glukozą i insuliną sprzyja rozwojowi zaburzeń gospodarki węglowodanowej 1.
• Otyłość może być przyczyną chorób metabolicznych, bo nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza sygnały hormonalne i zwiększa ryzyko insulinooporności 1.
• Nadciśnienie może wynikać z nadmiernej masy ciała; aktywacja układów hormonalnych regulujących ciśnienie i objętość krwi przenika się tu z gospodarką metaboliczną 1.
• Przewlekły stan zapalny może prowadzić do rozwoju otyłości, ponieważ mediatory zapalne zmieniają sygnalizację hormonalną związaną z głodem, sytością i wrażliwością insulinową 1.
• Otyłość brzuszna może być objawem choroby metabolicznej, wskazując na zaburzenia hormonalne i oś insulinową w obrębie trzewi 2.
• Zaburzenia hormonalne mogą obciążać wątrobę, która odpowiada za metabolizm hormonów i substratów energetycznych; przeciążenie to może zaburzać regulację masy ciała 1.
• Otyłość może być przyczyną chorób nowotworowych, między innymi przez przewlekłą hiperinsulinemię i zmienione środowisko hormonalne, co pośrednio wiąże regulację masy ciała z ryzykiem onkologicznym 1.

Infekcje pasożytnicze i jelitowe mogą prowadzić do chudnięcia bezpośrednio przez zaburzenie wchłaniania składników odżywczych lub pośrednio przez spadek łaknienia.

• Zarażenie węgorkiem jelitowym może powodować utratę masy ciała 1.
• Zakażenie glistą ludzką może prowadzić do utraty masy ciała 1.
• Lamblioza także może skutkować utratą masy ciała 1.
• Glista ludzka bywa przyczyną braku apetytu 11, a owsiki mogą objawiać się brakiem apetytu 1.
• Lamblioza może objawiać się brakiem apetytu 2.
• Przywra trzustkowa może być przyczyną cukrzycy 1.

Utrata masy ciała bywa bezpośrednim skutkiem chorób i zaburzeń przewodu pokarmowego, ale także pośrednim efektem problemów z trawieniem, wchłanianiem i objawów, które ograniczają jedzenie.

• Celiakia może dawać utratę masy ciała jako jeden z objawów 1.
• Brak apetytu może sygnalizować chorobę żołądka i w konsekwencji prowadzić do mniejszego spożycia kalorii 1.
• Zaburzenia flory jelitowej mogą powodować wahania masy ciała, co u części osób obejmuje spadek wagi 1.
• Zgaga ma różne przyczyny i modyfikowalne czynniki: niedokwasota może ją wywoływać 1, a sama normalizacja masy ciała może pomóc się jej pozbyć 1, podobnie jak u niektórych osób wywołuje ją tłuszcz poprzez ułatwianie cofania treści pokarmowej 1.
• Niewłaściwa dieta może przyczyniać się do rozwoju choroby refluksowej, która nasila dolegliwości przełyku i może ograniczać jedzenie 1.
• Regularna aktywność fizyczna może zmniejszać zaparcia, co ułatwia komfort jelitowy i trawienie 1.

Utrata masy ciała nie zawsze wynika z choroby — potrafi pojawić się także wtedy, gdy ktoś ogranicza kalorie zbyt agresywnie, eliminuje cukier lub zmienia nawyki żywieniowe, choć paradoksalnie wiele codziennych wyborów sprzyja raczej przybieraniu na wadze niż jej spadkowi.

• Przejadanie się zwiększa masę ciała 1.
• Żywność ultraprzetworzona sprzyja otyłości; dotyczy to także ogólnie przetworzonych produktów 11.
• Dieta obfitująca w węglowodany, zwłaszcza w ujęciu wysokowęglowodanowym, może prowadzić do otyłości 11.
• Słodkie napoje to prosta droga do nadmiaru kalorii i otyłości 1.
• Już sam ogólny, niewłaściwy wzorzec żywienia może kończyć się otyłością, a dieta z dużym udziałem przetworzonej żywności dodatkowo to potęguje 11.
• Jedzenie pod wpływem emocji ułatwia nadkonsumpcję i przyrost masy ciała 2.
• Eliminacja cukru z diety może przynieść realny spadek wagi, zwłaszcza gdy ogranicza kalorie płynne i słodkie przekąski 1.
• Restrykcyjne diety nie zawsze pomagają schudnąć; często podkopują sytość, sprzyjają napadom jedzenia i utrudniają utrzymanie deficytu 1.
• Fiksowanie się na kaloriach potrafi zahamować odchudzanie, bo odrywa od sygnałów głodu i sytości oraz pogarsza wybory żywieniowe 1.
• Osoby otyłe mogą jednocześnie być przewlekle niedożywione, jeśli dieta dostarcza energii, ale mało składników odżywczych 1.

Utrata masy ciała bywa skutkiem działania leków, suplementów i naturalnych substancji, które wpływają na apetyt, metabolizm lub skład ciała.

• Ozempik może sprzyjać utracie masy ciała 2.
• Spożywanie skrobi opornej może ułatwiać redukcję masy ciała przez efekt sytości i wpływ na mikrobiotę 1.
• Zeolit klinoptylolit może prowadzić do utraty masy ciała 1.
• Picie kawy może sprzyjać obniżeniu masy ciała 1.
• Fermentowany czarny czosnek może wspomagać utratę masy ciała 1.
• Długotrwała dieta ketogeniczna może prowadzić do zanikania komórek trzustki, co stanowi potencjalne ryzyko przy długim stosowaniu tego podejścia 1.
• Zbyt mała ilość kreatyny w organizmie może spowalniać tempo regeneracji po treningu, co pośrednio utrudnia budowanie lub utrzymanie masy mięśniowej 1.
• Stosowanie beta-alaniny przyczynia się do wzrostu beztłuszczowej masy ciała, co może przeciwstawiać się utracie wagi wynikającej z ubytku mięśni 1.
• Kwasy omega-3 przyjmowane w okresie odchudzania powodują przyspieszenie metabolizmu 1.
• Pokrzywa może wspomagać metabolizm 1.
• Chrzan może poprawiać przemianę materii oraz odchudzać 1.

Stres, sen i codzienne nawyki tworzą układ naczyń połączonych: to, jak śpimy, ruszamy się i reagujemy na napięcie, może wzmacniać lub podkopywać kontrolę masy ciała 111.

• Stres potrafi utrudniać obniżenie masy ciała, a przewlekle podtrzymywany może sprzyjać otyłości1.
• Silne napięcie osłabia organizm i może uszkadzać mięśnie, co dodatkowo utrudnia aktywność i regenerację 11.
• W odpowiedzi na stres organizm wyrzuca adrenalinę, a długotrwałe pobudzenie może obniżać libido 11.
• Przewlekły stres bywa też tłem chorób somatycznych, które potrafią odbić się na codziennym funkcjonowaniu 1.
• Przetrenowanie, czyli zbyt duża objętość lub intensywność bez czasu na odpoczynek, może hamować proces odchudzania.
• Po wysiłku nieuzupełnianie węglowodanów może wiązać się z wysokim poziomem kortyzolu, co zaburza regenerację 1.
• Słabej jakości sen rozregulowuje apetyt i gospodarkę energetyczną, co może prowadzić do nadwagi.
• Spożywanie posiłków zgodnie z rytmem dobowym wspiera regulację masy ciała, więc warto trzymać stałe godziny jedzenia 1.
• Woda może wspomagać odchudzanie, a odwodnienie potrafi dawać sygnały głodu i nawet podnosić temperaturę ciała 111.
• Brak aktywności fizycznej sprzyja zatrzymywaniu wody, a w dłuższej perspektywie otyłości 11.
• Gromadzeniu tkanki tłuszczowej sprzyja też nawyk smażenia, który podbija kaloryczność potraw i utrudnia odchudzanie 1.
• Nadwaga sama w sobie może powodować zatrzymywanie wody, co bywa mylące przy ocenie postępów 1.
• Siedzący tryb życia może leżeć u podłoża cellulitu, który częściej pojawia się przy małej aktywności 1.
• Depresja zmienia apetyt, a także może prowadzić do zaniedbania wyglądu i codziennych obowiązków, co rozregulowuje rutynę jedzenia i ruchu 111.
• Brak ruchu to prosta droga do otyłości — ten sam mechanizm opisują sformułowania „brak ruchu może powodować otyłość” i „brak ruchu może prowadzić do otyłości”1.
• Picie soków może powodować obniżenie energii, zwłaszcza gdy wypierają posiłki stałe i sprzyjają wahaniom cukru 1.

Starzenie i zmiany hormonalne wokół menopauzy mogą przesuwać skład ciała w stronę mniejszej masy mięśniowej i większego udziału tkanki tłuszczowej 11.

• U kobiet w menopauzie częściej pojawia się wzrost masy ciała, szczególnie poprzez odkładanie się tłuszczu trzewnego 1.
• Spadek estrogenów po menopauzie łączy się z zanikiem mięśni, który może postępować szybciej bez odpowiedniego bodźca żywieniowego i ruchowego.
• Niedostateczna podaż białka w diecie obniża masę mięśniową, natomiast odpowiednia ilość białka pomaga zapobiegać jej utracie 11.
• U osób starszych utrata mięśni sama w sobie może wywoływać skurcze, a podobne dolegliwości bywają też skutkiem chorób metabolicznych 11.
• Osłabienie mięśni może wynikać z niedoboru potasu, dlatego przy nawracających osłabieniach warto upewnić się co do podaży i bilansu elektrolitów 1.
• Nadmierny poziom kortyzolu sprzyja utracie mięśni, co nasila ryzyko spadku siły i pogorszenia funkcji ruchowych 1.
• Odpowiednie nawodnienie ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała i wspiera codzienną wydolność mięśniową 2.
• Post przerywany w okresie menopauzy może przyspieszać utratę mięśni, zwłaszcza gdy towarzyszy mu zbyt mało białka i zbyt mały bodziec oporowy 1.
• Menopauzie mogą towarzyszyć także objawy widoczne na skórze, włosach i w samopoczuciu: nadmierne wypadanie włosów, zmarszczki wynikające z utraty kolagenu oraz spadek libido 111.
• W tle zmian sylwetki znaczenie ma również układ kostny: otyłość zwiększa obciążenie kości, a jagody mogą pomagać zapobiegać utracie masy kostnej u kobiet po menopauzie 11.
• Witamina C może spowalniać zanik mięśni, dlatego dieta obfitująca w warzywa i owoce może wspierać zachowanie siły wraz z wiekiem 1.

Utrata masy ciała może przynieść szereg korzyści zdrowotnych, choć bywa też powiązana z efektami, które wymagają czujności i odpowiedniego planu.

• Zmniejszenie masy ciała może ograniczać stan zapalny w organizmie 2.

• Obniżenie masy ciała może pomóc łagodzić ból 1.

• Redukcja masy ciała może zmniejszać ilość tłuszczu w wątrobie 1.

• Utrata masy ciała może wspomóc leczenie bezdechu sennego 1.

• Zmniejszenie masy ciała może ułatwić leczenie dny moczanowej i pomóc w jej terapii 11.

• Redukcja masy ciała może zmniejszać cofanie się treści żołądkowej 1.

• Utrata wagi może podnosić poziom testosteronu, a utrzymanie prawidłowej masy ciała sprzyja jego wyższemu poziomowi 11.

• U kobiet z nadwagą redukcja masy ciała może pomóc zredukować problem nietrzymania moczu 1.

• Utrata masy ciała może zmniejszać ryzyko pojawienia się przerzutów nowotworowych 1.

• Odchudzanie może prowadzić do wyrzucania toksyn z tkanki tłuszczowej do krwiobiegu, dlatego warto zadbać o nawodnienie, błonnik i stopniowe tempo redukcji 1.

• Dieta przeciwzapalna może spowalniać starzenie się organizmu 1.

• Deficyt kalorii może opóźniać proces starzenia się, a aktywność fizyczna może je spowalniać 11.

• Post przerywany może zapobiegać problemom metabolicznym, a dieta imitująca post może uruchamiać procesy naprawcze w organizmie 11.

• Regularna aktywność fizyczna może prowadzić do lepszego ukrwienia przewodu pokarmowego 1.

• Regularne ćwiczenia fizyczne mogą prowadzić do zmniejszenia otyłości brzusznej 1.

Utrata masy ciała potrafi wynikać z tego, że organizmowi brakuje składników, które regulują apetyt, smak, tempo metabolizmu, siłę mięśni i ogólną wydolność 111.

• Głód, apetyt i sytość rozregulowują się przy niedoborze witaminy D: pojawia się utrata apetytu oraz częste odczuwanie głodu1.
• Smak i węch słabną przy deficycie witaminy B12, co sprzyja jedzeniu „na siłę” lub jedzeniu zbyt mało przez brak przyjemności z posiłków 21.
• Tempo spalania może zwalniać, gdy brakuje jodu, a wtedy zrzucenie masy bywa trudniejsze mimo wysiłku2.
• Wydolność ruchowa i stabilność pogarszają się przy niedoborach wpływających na układ nerwowo‑mięśniowy: witamina D i potas są istotne dla siły mięśni, a brak potasu objawia się osłabieniem mięśni 111.
• Zaburzenia równowagi oraz niewydolność fizyczna mogą towarzyszyć niedoborowi witaminy B12, co ogranicza aktywność i zmienia zapotrzebowanie energetyczne 31.
• Apatia bywa efektem niedoboru witaminy B12 i może dodatkowo zmniejszać motywację do jedzenia 1.
• Skóra i tkanki łącznej dają sygnały ostrzegawcze: łuszczenie się i suchość skóry mogą wynikać z niedoboru witaminy C 11.
• Obniżająca się linia dziąseł wskazuje na utratę kolagenu, co wiąże się z osłabieniem struktur podtrzymujących 1.
• Anemia może objawiać się bladością skóry, a także sennością po jedzeniu 21.
• Przewlekłe zmęczenie może mieć związek z niedoborem witaminy C oraz z niedoborem witaminy D 11.
• Odporność spada przy niedoborach ogółem, a brak witaminy B12 dodatkowo ją obniża 11.
• Gospodarka mineralna kośćca i mięśni wpływa na sprawność: genisteina może zapobiegać utracie masy kostnej, a potas pomaga utrzymać niezbędną masę mięśniową 1.
• Magnez jest potrzebny dla zdrowia naczyń, a jego brak może sprzyjać miażdżycy 1.
• Osłabienie kości może być przyczyną niedoboru wapnia — wtedy organizm sięga po wapń z kości, co pogarsza ich stan 1.
• Skład ciała zmienia się nie tylko ilościowo: niedobór witaminy C może prowadzić do większej zawartości tkanki tłuszczowej 1.
• Częstsze oddawanie moczu oraz osłabienie mięśni mogą towarzyszyć niedoborowi witaminy D 1.
• W ciąży brak jodu w diecie kobiety ciężarnej może być przyczyną przedwczesnych porodów 1.

Problemy z wątrobą i przemianą materii tworzą błędne koło z nadmiarem masy ciała: jedne mogą nasilać drugie, a razem utrudniać kontrolę wagi.

• Przeciążona wątroba może objawiać się trudnościami z redukcją masy ciała 1.
• Duża masa ciała może sprzyjać kumulacji toksyn, co dodatkowo obciąża metabolizm 1.
• Nadmierna masa ciała może prowadzić do niealkoholowego stłuszczenia wątroby, które upośledza jej funkcje metaboliczne 1.
• Otyłość może wiązać się ze wzrostem trójglicerydów i innymi zaburzeniami gospodarki lipidowej 11.
• Zaburzenia pracy wątroby mogą przyczyniać się do rozwoju otyłości, między innymi przez zmiany w metabolizmie tłuszczów i regulacji apetytu 1.
• Otyłość może potęgować rozwój chorób, co pośrednio nasila obciążenie metaboliczne organizmu 1.

Hormony wpływają na metabolizm, rozkład tkanki tłuszczowej i gospodarkę wodną, więc ich zaburzenia mogą odbijać się na wyglądzie i masie ciała.

• Za pojawianie się cellulitu mogą odpowiadać czynniki hormonalne 1.

Nerki mają kluczowy wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową i ogólną homeostazę, a przewlekłe choroby nerek potrafią pośrednio przyczyniać się do spadku masy ciała przez utratę apetytu, nudności, katabolizm białek i wyniszczenie.

• Niedotlenienie nerek może prowadzić do nadciśnienia, które dodatkowo obciąża układ sercowo-naczyniowy i może nasilać ogólne osłabienie oraz nietolerancję wysiłku 1.
• Częściowa utrata słuchu może być objawem chorób nerek, co bywa sygnałem współistnienia uszkodzeń narządowych mających wspólne podłoże genetyczne lub naczyniowe 1.

Utrata masy ciała może mieć związek z chorobami serca i układu oddechowego, gdy przewlekła choroba nasila wydatek energetyczny, upośledza oddychanie lub ogranicza aktywność fizyczną.

• Otyłość może prowadzić do zmniejszenia pojemności płuc, co nasila duszność przy wysiłku i ogranicza tolerancję aktywności 1.
• Przyczyną nadciśnienia może być niedotlenienie mózgu, co wiąże układ krążenia z zaburzeniami regulacji ciśnienia 1.
• Wysoki poziom glukozy może powodować utratę przytomności, co w kontekście chorób krążenia i oddychania grozi nagłymi incydentami i urazami 1.
• Otyłość może być przyczyną chorób kardiologicznych, które z czasem prowadzą do męczliwości, spadku wydolności i niezamierzonej redukcji apetytu 1.
• Otyłość może być przyczyną rozwoju raka, a choroby nowotworowe obciążają układ krążenia i oddechowy, pogłębiając wyniszczenie 1.
• Otyłość może prowadzić do powstawania nowotworów, a przewlekła choroba nowotworowa może nasilać spadek masy ciała poprzez kacheksję i mniejszą aktywność 1.
• Otyłość może zwiększać podatność na choroby nowotworowe, co pośrednio przekłada się na większe ryzyko utraty masy ciała w przebiegu choroby 1.
• Otyłość może sprzyjać powstawaniu raka jelita grubego; niedokrwistość i przewlekły stan zapalny w chorobie nowotworowej mogą dodatkowo obniżać wydolność sercowo‑oddechową 1.
• Ciężka otyłość może sprzyjać powstawaniu raka prostaty u mężczyzn; leczenie i sam przebieg choroby mogą ograniczać aktywność i zmieniać metabolizm 1.
• Nadwaga może sprzyjać rozwojowi mięśniaków; krwawienia i przewlekłe zmęczenie mogą pogarszać tolerancję wysiłku i pośrednio wpływać na masę ciała 1.

Utrata masy ciała bywa związana z przewlekłym stanem zapalnym, który zmienia apetyt, gospodarkę energetyczną i sposób reagowania organizmu na sygnały głodu i sytości.

• Cytokiny prozapalne mogą powodować osłabienie organizmu 1. Takie osłabienie zmniejsza spontaniczną aktywność, ale też potrafi odebrać chęć do jedzenia, utrudnia przygotowywanie posiłków i może nasilać uczucie chorobowej „anoreksji”.
• Otyłość może powodować senność po jedzeniu 1. Senność po posiłku sprzyja drzemkom zamiast aktywności, rozregulowuje rytm dobowy i może nasilać wieczorne podjadanie, a w efekcie rozchwiewa bilans energii i utrudnia ocenę, czy spadek masy wynika z realnej utraty tkanki tłuszczowej czy z wahań płynów i apetytu.

Utrata masy ciała często splata się z nierównowagą składników mineralnych i zaburzeniami gospodarki kwasowo-zasadowej, co może nasilać objawy ogólne i utrudniać powrót do prawidłowego odżywienia.

• Niedobór magnezu może być jednym z czynników przyczyniających się do utraty słuchu 1. Upośledzenie słuchu potrafi wtórnie pogarszać apetyt i organizację posiłków, zwłaszcza u osób starszych, co łatwo pogłębia niedożywienie.
• Zakwaszenie organizmu może przyczyniać się do rozwoju tężyczki 1. Nasilona pobudliwość nerwowo‑mięśniowa może wtedy ograniczać przyjmowanie pokarmów i płynów, a przewlekły deficyt energii sprzyja osłabieniu i spadkowi masy ciała.

Utrata masy ciała bywa skutkiem tego, jak jemy, ruszamy się i po jakie rośliny sięgamy na co dzień.

• Dieta śródziemnomorska może pozwalać utrzymać pożądaną wagę ciała 1.
• Obesogeny mogą przyczyniać się do otyłości 1.
• Przyczyną cellulitu może być otyłość 1.
• Czystek może być pomóc przy odchudzaniu 1.
• Pokrzywa może podnosić energię organizmu 1.
• Pokrzywa może dostarczyć tłuszcze do organizmu 1.

Nieoczekiwana utrata masy ciała rzadko ma jedną przyczynę, a drobne sygnały z ciała i otoczenia — od temperatury po jakość snu i mikroelementy w diecie — potrafią dołożyć swoją cegiełkę do ogólnego osłabienia.

• Nieprawidłowa temperatura ciała może wskazywać na osłabienie organizmu 1. Krótkie epizody wahań bywają fizjologiczne, ale utrzymująca się zbyt niska lub podwyższona temperatura może iść w parze ze spadkiem energii, gorszym apetytem i mniejszą aktywnością, co sprzyja chudnięciu.
• Sól może tracić jod podczas długiego przechowywania 1. W praktyce oznacza to, że domowa „solniczka na lata” nie musi już dostarczać deklarowanej ilości jodu, a przewlekle niższe spożycie tego pierwiastka może odbijać się na samopoczuciu i gospodarce energetycznej organizmu.
• Uziemianie organizmu może zmniejszać sztywność mięśni 1. Mniej sztywne mięśnie ułatwiają codzienny ruch i lekką aktywność, co bywa pomocne przy odzyskiwaniu apetytu i rytmu dnia, choć samo w sobie nie zastępuje leczenia przyczyn chudnięcia.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.