Wykorzystanie roślin w farmacji

W dziedzinie farmacji rośliny stanowią źródło substancji czynnych wykorzystywanych do produkcji leków i preparatów leczniczych. Są one badane pod kątem zawartości związków chemicznych o właściwościach biologicznych, które mogą wpływać na organizm człowieka. Rośliny lecznicze obejmują różne gatunki, z których pozyskuje się ekstrakty, olejki eteryczne, alkaloidy, glikozydy i inne związki bioaktywne. W farmacji stosuje się je zarówno w formie surowców zielarskich, jak i w przetworzonych postaciach farmaceutycznych.

Wykorzystanie roślin w farmacji obejmuje stosowanie surowców roślinnych do wytwarzania leków, preparatów i substancji pomocniczych. Roślinom przypisuje się także zastosowania w profilaktyce, pielęgnacji oraz wspomaganiu różnych funkcji organizmu.

Rośliny lecznicze i surowce

Rośliny lecznicze dostarczają surowców do przygotowywania leków, naparów, nalewek, syropów i mieszanek ziołowych.

  • Kwiaty kasztanowca zwyczajnego mogą mieć właściwości lecznicze i być stosowane do produkcji leków.
  • Owoce kasztanowca mogą mieć właściwości lecznicze oraz służyć do produkcji leków.
  • Kora kasztanowca zwyczajnego może mieć właściwości lecznicze i być wykorzystywana do produkcji leków.
  • Kasztanowiec może znajdować zastosowanie w produkcji leków wykrztuśnych.
  • Zbieranie części roślin leczniczych z jednego skupiska może przyspieszać ich regenerację i stymulować wzrost nowych pędów.
  • Wrotycz może działać przeciwpasożytniczo, a także być pomocny w kuracjach przeciwpasożytniczych.
  • Podagrycznik może być parzony jako zioło lecznicze, łączony z innymi ziołami oraz wykazywać działanie eliminujące niektóre drobnoustroje.
  • Mniszek lekarski może być rośliną leczniczą, a jego kwiaty mogą zachowywać właściwości lecznicze po wysuszeniu.
  • Żyworódka może nadawać się do celów leczniczych i mieć właściwości lecznicze.
  • Owoc głogu może być stosowany w mieszankach ziołowych.
  • W zielarstwie surowcem lepiężnika może być kłącze, a także liść.
  • Jasnota purpurowa może być rośliną leczniczą.
  • Jałowiec pospolity można używać w inhalacjach.
  • Podbiał może służyć do sporządzania syropów.
  • Głowienka pospolita może być stosowana w kuracjach przeciwpasożytniczych.
  • Z owoców ostropestu można wykonać napar lub nalewkę, a ostropest plamisty stosuje się w leczeniu osteoporozy.
  • Gotowanie ziół zawierających krzem może zwiększać ich skuteczność.
  • Guzy na brzozie mogą być wykorzystywane jako środki przeciwnowotworowe.
  • Bakopa drobnolistna może być stosowana w medycynie ajurwedyjskiej.
  • Fermentowanie liści jeżyn może wpływać na ich właściwości zdrowotne.
  • Drzewa wydzielają substancje fitocynowe.
  • Alkohol denaturyzowany może pochodzić z roślin.
  • Goździki mogą zawierać środek przeciwpasożytniczy.

Dolegliwości trawienne i metaboliczne

Rośliny mogą wspierać trawienie, przemianę materii oraz funkcjonowanie wybranych narządów związanych z tymi procesami.

  • Krwawnik pospolity może być stosowany przy zaburzeniach trawiennych, podobnie jak kwiat rumianku, bazylia przy łagodnych dolegliwościach trawiennych oraz odwar ze szczawiu lancetowatego.
  • Korzeń arcydzięgla można stosować pomocniczo w zaburzeniach trawienia, a szałwia może być przydatna przy kolkach i bólach brzucha. Herbata z szałwii może także poprawiać produkcję żółci.
  • Wrotycz może zwiększać wydzielanie soków trawiennych. Napary ziołowe mogą być tolerowane przez osoby z refluksem.
  • Preparaty roślinne na bazie karbieńca pospolitego mogą łagodzić nadczynność tarczycy.
  • Topinambur może usprawniać gospodarkę węglowodanową, a zielona herbata może obniżać kortyzol.
  • Liść brzozy może być stosowany w profilaktyce leczenia dny moczanowej.
  • Sok z aloesu może wspomagać procesy trawienne, natomiast herbata z łopianu może regenerować wątrobę.

Układ krążenia i nerki

Wykorzystanie roślin w układzie krążenia i przy dolegliwościach nerek obejmuje zarówno dietę roślinną, jak i preparaty z określonych części roślin.

  • Dieta roślinna może zmniejszać postęp chorób nerek.
  • Korzeń pokrzywy może być stosowany przy kamicy nerkowej.
  • Robinii akacjowej może pomagać przy skąpomoczu.
  • Wyciągi z nasion kasztanowca mogą wspomagać leczenie obrzęków pooperacyjnych.
  • Wyciągi z owoców kasztanowca mogą wspomagać leczenie żylaków kończyn.
  • Wyciągi z kwiatostanu kasztanowca mogą hamować rozwój miażdżycy.
  • Pestki winogron mogą uelastyczniać tętnice.

Skóra, rany i urazy

Rośliny mogą znajdować zastosowanie w pielęgnacji skóry oraz przy różnych ranach, oparzeniach, obrzękach i urazach.

  • Sok z żyworódki może służyć jako składnik okładów na oparzenia oraz rany.
  • Wyciągi z nasion kasztanowca mogą wspomagać leczenie obrzęków pourazowych, a wyciąg z kasztanowca może pomagać na krwiaki.
  • Wyciągi z kory kasztanowca mogą działać przeciwwysiękowo, pobudzać gojenie oparzeń oraz wspierać gojenie owrzodzeń.
  • Korzeń żywokostu może pomagać w leczeniu urazów kości, kontuzji i urazów stawów, a także może działać przeciwbólowo.
  • Warzywa kapustne mogą być pomocne w leczeniu grzybicy.
  • Żarnowiec miotlasty może być stosowany zewnętrznie w leczeniu wrzodów, przy użyciu kwiatu.
  • Kasztany mogą być używane do wyrobu kosmetyków.

Odporność i stany zapalne

Rośliny mogą wspierać odporność, łagodzić stany zapalne i znajdować zastosowanie pomocnicze przy wybranych dolegliwościach.

  • Zwiększone spożywanie produktów roślinnych może zmniejszyć ryzyko wystąpienia raka, a podagrycznik może być wykorzystywany do profilaktyki przeciwnowotworowej.
  • Igliwie może być wykorzystywane w terapii szkorbutu.
  • Herbata z łopianu może wspierać układ odpornościowy, natomiast rozmaryn może wspomagać walkę z infekcjami.
  • Preparatem roślinnym zalecanym na zapalenie zatok może być rozmaryn lub ziele tymianku.
  • Pelargonia afrykańska może być stosowana pomocniczo w nieżytach krtani, a spożywanie kwiatów czarnego bzu może łagodzić objawy odry.
  • Kwiaty forsycji mogą pomagać przy alergii, kwiaty klonu mogą wykazywać działanie przeciwalergiczne, a lepiężnik może być stosowany w leczeniu alergii.
  • Róża pomarszczona może działać pomocniczo w leczeniu zapalenia stawów.
  • Sok z żyworódki może mieć właściwości przeciwzapalne, podobnie jak rzeżucha.
  • Dotykanie roślin rękami może pomagać w walce z wolnymi rodnikami.

Żywienie i składniki roślinne

Warzywa i owoce mogą dostarczać błonnika, potasu, miedzi, manganu, żelaza i witamin, a także zawierać przeciwutleniacze.

  • Rośliny strączkowe mogą być źródłem białka i kwasu foliowego, dlatego jedzenie ich może zwiększać spożycie białka. Białko roślinne bywa jednak ciężkostrawne.
  • Ograniczenie białka zwierzęcego na rzecz roślinnego może zwiększać płodność u kobiet, a spożywanie roślin strączkowych może zmniejszać ryzyko rozwoju raka piersi.
  • Spożywanie niefiltrowanych i nierafinowanych olejów roślinnych może poprawiać zdrowie.
  • Produkty pochodzące z naturalnych gospodarstw mogą zawierać większe bogactwo niektórych składników odżywczych.
  • Agrest może zawierać witaminę C, natomiast arbuz może być źródłem cytruliny.
  • Fermentowanie liści malin może zwiększać ich wartość odżywczą.
  • Spożywanie warzyw i owoców może wiązać się z niższą o 12% śmiertelnością.
  • Herbata może zawierać kofeinę i może polepszać zdrowie. Zielona herbata może neutralizować wolne rodniki, a poziom jej przeciwutleniaczy może wpływać na poprawę ogólnego zdrowia. Galusan epigallokatechiny może być zawarty w zielonej herbacie, zaś katechiny w herbacie matcha mogą neutralizować działanie wolnych rodników.

Zastosowania kulinarne

Rośliny mogą wzbogacać jadłospis jako warzywa, dodatki do potraw, napary i zamienniki kawy.

  • Lepiężnik może być uprawiany jako warzywo.
  • Pokrzywa może służyć jako składnik sosów.
  • Z owoców przytuli można przygotować dziką kawę.
  • Owoce jarzębiny po zbiorze należy ususzyć.

Zastosowania gospodarcze

Rośliny mogą wspierać gospodarkę nie tylko jako surowce, lecz także jako źródło produktów spożywczych, olejków i pożytku dla pszczół.

  • Produkcja zdrowej żywności może przyczyniać się do oszczędzania wody.
  • Olejek z trawy cytrynowej może pomagać odstraszać insekty.
  • Krwawnica pospolita może być rośliną miododajną.

Uprawa i ochrona roślin

Uprawa roślin może korzystać z naturalnych nawozów, podlewania oraz środków ograniczających rozwój grzybów.

  • Fusy z kawy mogą mieć zastosowanie jako nawóz.
  • Kompostowanie pozwala uzyskać naturalny nawóz bogaty w składniki pokarmowe dla roślin.
  • Dojrzały trawnik można podlewać dwa razy w tygodniu.
  • Podlewanie pomidorów roślinnymi gnojówkami może wspierać ich wzrost.
  • Wyciąg z grejpfruta może zapobiegać powstawaniu grzybów na roślinach jagodowych.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Bezpieczne wykorzystanie roślin w farmacji wymaga uwzględnienia możliwych reakcji alergicznych, przeciwwskazań i czasu stosowania.

  • Oleje roślinne mogą powodować nowotwory.
  • W pyłkach roślin mogą pojawiać się białka alergizujące, dlatego osoby uczulone powinny zachować ostrożność podczas kontaktu z roślinnością.
  • Unikanie bezpośredniego kontaktu z roślinnością może pomóc zmniejszyć ryzyko złapania kleszcza.
  • Siemię lniane bywa stosowane jako alternatywa dla zastępczej terapii hormonalnej, gdy istnieją przeciwwskazania do jej stosowania.
  • Po spożyciu mniszka lekarskiego u osób uczulonych na rośliny astrowate może wystąpić reakcja alergiczna.
  • Zioło z żywokostu może być używane wyłącznie do krótkotrwałych kuracji.
  • Przebarwienia skóry mogą być objawem stosowania niektórych ziół.
  • Lektyny mogą powodować zmniejszenie rozmiaru grasicy, a lektyny obecne w roślinach strączkowych mogą prowadzić do niedorozwoju grasicy u płodu.

Pozostałe zastosowania

Rośliny i otrzymywane z nich preparaty znajdują także zastosowania zapachowe, odstraszające owady oraz wspierające wybrane kierunki farmakoterapii.

  • Olejek z drzewa herbacianego może pomagać odstraszać insekty.
  • Olejek z jałowca pospolitego może być wykorzystywany w aromaterapii.
  • Ashwagandha może znajdować zastosowanie jako wsparcie farmakoterapii w chorobie Alzheimera.
  • Wyciąg z kwiatów czeremchy może wpływać na gospodarkę hormonalną.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu