Przyczyny astmy

Przyczyny astmy obejmują wiele czynników biologicznych, środowiskowych i behawioralnych, od predyspozycji genetycznych po ekspozycję na zanieczyszczenia i alergeny. Choroba bywa związana z niedoborami żywieniowymi, wpływem mikrobiomu, lekami i czynnikami psychosomatycznymi oraz z reakcjami alergicznymi i zakażeniami dróg oddechowych.

Astma łączy się z przewlekłym zapaleniem w ścianie oskrzeli i nadreaktywnością mięśniówki gładkiej, co zaburza przepływ powietrza i nasila objawy podczas ekspozycji na wyzwalacze 1.

• Przewlekły stan zapalny sprzyja postępującym zmianom w układzie oddechowym, co może torować drogę rozwojowi chorób płuc, gdy reakcja zapalna utrzymuje się lub nawraca 1.

• Błony śluzowe dróg oddechowych stanowią pierwszą barierę kontaktu z drobnoustrojami i zanieczyszczeniami, dlatego ich kondycja wpływa na łatwość wyzwalania napadów i nawracanie dolegliwości 1.

• Napady kaszlu mogą nasilać cofanie się treści żołądkowej do przełyku, a podrażnienie nerwowe i mikroaspiracje z refluksu potrafią wtórnie podtrzymywać skurcz oskrzeli, tworząc błędne koło zaostrzeń 1.

• Trudności w oddychaniu mogą się nasilać przy zaburzeniach gospodarki elektrolitowej, ponieważ niski poziom potasu pogarsza funkcję mięśni oddechowych i przewodnictwo nerwowo‑mięśniowe 1.

• Poza układem oddechowym przewlekłe niedotlenienie wybranych narządów może modulować odpowiedzi neurohumoralne i naczyniowe, choć dotyczy to innych osi chorobowych niż astma: niedotlenienie mózgu wiąże się z rozwojem nadciśnienia 1, a podobny efekt opisuje się przy niedotlenieniu nerek 1.

• Zjawiska zapalne i bariery nabłonkowe mają znaczenie w różnych chorobach atopowych: uszkodzona bariera naskórkowa może inicjować lub podtrzymywać atopowe zapalenie skóry 1, a u części chorych tło może stanowić defekt genetyczny 1.

• Mechanizmy kwasowo‑żołądkowe bywają wielokierunkowe: zgaga może wynikać z refluksu żołądkowo‑przełykowego 1, z niedokwasoty ograniczającej opróżnianie żołądka 1, lub z nadprodukcji kwasu solnego drażniącej przełyk 1.

• Stres oksydacyjny oddziałuje na tkanki wielu narządów; w obrębie oka może przyczyniać się do rozwoju jaskry, co ilustruje, jak reaktywne formy tlenu modulują przebieg chorób przewlekłych poza płucami 1.

Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na zwykłe substancje środowiskowe i pokarmowe, która może uruchamiać kaskadę objawów od nosa i skóry po drogi oddechowe.

• Rozpoznanie alergenów ułatwia znajomość czynników wywołujących reakcje alergiczne 1. Unikanie miejsc lub sytuacji, które prowokują objawy, może je zmniejszać 1.
• Nie każda reakcja na jedzenie jest tą samą chorobą: alergia pokarmowa może nie być przyczyną atopowego zapalenia skóry 1, a przyczyną skazy białkowej jest nietolerancja białka mleka krowiego 1. Nietolerancja na produkty może wywoływać reakcje przypominające alergię 1, a zaczerwienienia skóry mogą towarzyszyć nietolerancji histaminy 1.
• Reakcja krzyżowa może być formą alergii, gdy układ odpornościowy myli podobne alergeny z różnych źródeł 1.
• Odrębne składniki środowiskowe i żywnościowe bywają alergenami: mięta może uczulać 2, pokrzywa również może być alergenem 1, a orzechy brazylijskie mogą wywołać objawy alergii 1. U osób uczulonych na rośliny astrowate może wystąpić reakcja po spożyciu mniszka lekarskiego 1.
• Czynniki biologiczne i metaboliczne mogą modulować przebieg reakcji: pasożyty mogą nasilać objawy alergii 1, a niedobór witaminy D może zwiększać ich nasilenie 1. Histamina sprzyja występowaniu migreny 1, co tłumaczy, dlaczego objawy pozaoddechowe mogą towarzyszyć epizodom alergicznym.
• Objawy alergii mogą obejmować różne narządy: alergie mogą przyczyniać się do zapalenia zatok 1, a solanina może powodować trudności z oddychaniem 1.
• Dziedziczne tło ma znaczenie: choroby alergiczne u rodziców mogą zwiększać ryzyko atopowego zapalenia skóry u dziecka 1.
• Niektóre interwencje łagodzą przebieg reakcji: woda może przyspieszyć wydalenie alergenu z organizmu 1, a wapno może zmniejszać objawy alergii 1. Probiotyki mogą łagodzić objawy sezonowego alergicznego nieżytu nosa 1.
• Układ odpornościowy nie zawsze reaguje silniej na kontakt z alergenem: alergia na produkty może zmniejszać produkcję przeciwciał 1.

Astma często nasila się, gdy drogi oddechowe mają kontakt ze smogiem, pyłami i innymi substancjami drażniącymi, które podtrzymują nadreaktywność i zapalenie błony śluzowej.

• Zanieczyszczenie powietrza może nasilać ostre, nawracające i ciężkie w przebiegu infekcje górnych dróg oddechowych, co u wrażliwych osób sprzyja zaostrzeniom objawów oddechowych 111.
• Zanieczyszczenia powietrza mogą podtrzymywać przewlekły stan zapalny, który zwiększa podatność na nadreaktywność oskrzeli 1.
• Antymon może powodować zaburzenia układu oddechowego, a ekspozycja zawodowa lub środowiskowa na ten metal bywa czynnikiem drażniącym drogi oddechowe 1.
• Ftalany mogą powodować alergie u dzieci, a zwiększona skłonność do alergizacji może ułatwiać rozwój astmy atopowej 1.
• Podwyższony kortyzol może prowadzić do refluksu, a kwaśna treść cofająca się do przełyku i gardła może drażnić drogi oddechowe i wywoływać kaszel 1.
• Objawy pozaprzełykowe mogą towarzyszyć chorobie refluksowej, a przewlekłe mikrozachłyśnięcia i podrażnienie krtani mogą nasilać świszczący oddech 1.
• Dysfunkcja zwieracza może być objawem refluksu, co sprzyja cofaniu treści żołądkowej i napadom kaszlu po ekspozycji na bodźce drażniące 1.
• Pieprz może zaostrzać objawy refluksu, a epizody refluksowe potrafią prowokować skurcz oskrzeli u osób z nadreaktywnością 1.
• Siedzący tryb życia może przyczyniać się do pojawienia się choroby refluksowej, a związane z nią nocne epizody cofania treści mogą podtrzymywać objawy oddechowe 1.

Dieta może modulować ryzyko i nasilenie astmy poprzez składniki odżywcze, związki bioaktywne oraz nawyki żywieniowe, które wpływają na drogi oddechowe, stan zapalny i reaktywność oskrzeli 1.

• Przewlekły niedobór magnezu może powodować astmę oskrzelową 1. Niedobór witaminy D może zwiększać nasilenie astmy 1. Witamina A może chronić nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami, co zmniejsza podatność dróg oddechowych na czynniki wywołujące objawy 1.
• Kwasy omega-3 mogą pomagać osobom z astmą, zwłaszcza gdy w diecie występują prozapalne tłuszcze 1. Wysoki poziom kwasu omega-6 w mleku matki może zwiększać ryzyko astmy u dziecka 1.
• Antyoksydanty mogą chronić przed astmą, ograniczając stres oksydacyjny w drogach oddechowych. Czereśnie mogą być źródłem antyoksydantów 1.
• Picie kawy może zmniejszać występowanie astmy, prawdopodobnie dzięki działaniu metyloksantyn na mięśnie gładkie oskrzeli 1. Zielona herbata może łagodzić astmę 1.
• L-arginina może nasilać astmę, dlatego jej suplementację warto rozważać ostrożnie 1.
• Długodojrzewające wędliny mogą powodować wyrzut histaminy 1. Twarde sery żółte mogą powodować wyrzut histaminy 1. Czekolada może powodować wyrzut histaminy 1. Pokrzywa może być problematyczna dla osób z nietolerancją histaminy 1.
• Ryby mogą zawierać astaksantynę 1. Krewetki mogą zawierać astaksantynę 1. Astaksantyna może hamować rozwój nowotworów pęcherza moczowego, ale to działanie nie przekłada się na kontrolę astmy 1.
• Odpowiednie nawodnienie może pomóc chronić przed rozwojem chorób przyzębia 1. Niedobór witaminy D może skutkować chorobami przyzębia 1. Takie problemy jamy ustnej mogą pośrednio zaostrzać dolegliwości oddechowe przez stan zapalny i dyskomfort podczas oddychania przez usta.
• Niewłaściwa dieta może przyczyniać się do pojawienia się choroby refluksowej 1. Błonnik może wpływać na przyczynę choroby refluksowej 1. Refluks może nasilać kaszel i skurcz oskrzeli, więc dieta łagodząca refluks bywa pomocna w kontroli objawów astmy.
• Por może powodować wzdęcia 1. Wzdęcia i wypełnienie jamy brzusznej mogą utrudniać głęboki wdech, co bywa odczuwalne u osób z nadreaktywnością oskrzeli.
• Spożywanie cukru może być przyczyną stłuszczenia wątroby 1. Słodkie napoje przyczyniają się stłuszczeniu wątroby 2. Przetworzone węglowodany są przyczyną stłuszczenia wątroby 1. Węglowodany mogą być przyczyną otyłości 1. Te zaburzenia metaboliczne mogą pośrednio pogarszać przebieg astmy, zwiększając stan zapalny układowy.
• Zbyt duża ilość insuliny jest przyczyną insulinooporności 1. Insulinooporność wiąże się z częstszym stanem zapalnym, co może sprzyjać cięższemu przebiegowi chorób dróg oddechowych.
• Brak odpowiedniego nawodnienia może przyczynić się do powstawania problemów z naszą cerą 1. Suchość w ustach może być wynikiem niedoboru witaminy B3 1. Takie objawy odwodnienia i niedoborów odżywczych mogą towarzyszyć niewystarczającej podaży płynów i mikroskładników, co niekorzystnie odbija się na samopoczuciu przy astmie.
• Niedobory wapnia mogą być przyczyną nadciśnienia tętniczego 1. Brak magnezu może być przyczyną miażdżycy 1. Choroby układu krążenia ograniczają tolerancję wysiłku i rezerwę oddechową, co potęguje duszność u osób z astmą.
• Spożycie azotanów może obniżać ryzyko rozwoju jaskry 1. Chociaż to inny układ narządów, azotany są też markerem diety bogatej w warzywa liściaste, które dostarczają antyoksydantów korzystnych dla dróg oddechowych.
• Colostrum może zmniejszać częstotliwość występowania infekcji górnych dróg oddechowych 1. Rzadziej występujące infekcje oznaczają mniej epizodów zaostrzeń u osób z astmą.
• Jedzenie brokułów może zmniejszyć symptomy astmy 1. Brokuły dostarczają związków siarkowych i antyoksydantów, które mogą wspierać obronę antyoksydacyjną nabłonka dróg oddechowych.
• Spożywanie aspartamu może sprzyjać występowaniu migreny 1. Migrena może nasilać odczuwanie duszności i lęku, co pogarsza subiektywny przebieg astmy.
• Stosowanie beta-alaniny przyczynia się do wzrostu beztłuszczowej masy ciała 1. Suplementy ergogeniczne nie zastąpią jednak interwencji żywieniowych ukierunkowanych na stan zapalny i reaktywność oskrzeli.

Niektóre interwencje farmakologiczne i procedury mogą niekiedy same wywoływać objawy, które utrudniają kontrolę astmy lub prowokują napady.

• Stosowanie L-argininy może powodować bóle brzucha 1.
• L-arginina może nasilać alergie 1.

Astma często nasila się pod wpływem bodźców zapalnych i alergicznych, dlatego w tradycji zielarskiej szuka się środków łagodzących napięcie oskrzeli, wspierających błony śluzowe i ograniczających reakcje nadwrażliwości.

• Podbiał pospolity bywa stosowany na dolegliwości oskrzeli i może łagodzić objawy astmy 4.
• Lipa jest używana jako środek kojący drogi oddechowe i może pomóc przy astmie 2.
• Miodunka plamista jest wymieniana przy kaszlu i dusznościach i może łagodzić objawy astmy oskrzelowej 1.
• Miodunka jako surowiec zielarski bywa też ogólnie polecana przy astmie 1.
• Lepiężnik może być stosowany w leczeniu astmy 1.
• Gojnik może pomagać przy astmie 1.
• Kordyceps może zmniejszać objawy astmy 1.
• Chrzan, znany z działania rozgrzewającego i udrażniającego, może wspomagać leczenie astmy 1.
• Olej z czarnuszki może pomagać w leczeniu astmy 3.
• Czosnek może zmniejszać objawy alergii, co bywa istotne u chorych z komponentą alergiczną 1.
• Pokrzywa może zmniejszać alergie i działać antyalergicznie, co może przekładać się na słabsze napady astmy o podłożu alergicznym 71.
• Pokrzywa może łagodzić objawy alergii 3.
• Pokrzywa może dostarczyć histaminę do organizmu, co ma znaczenie dla wrażliwych osób i wymaga ostrożności interpretacyjnej 1.
• Paprocie mogą działać stymulująco na układ oddechowy 2.
• Czarny bez może wzmacniać błony śluzowe dróg oddechowych 1.
• Nagietek lekarski może przeciwdziałać infekcjom górnych dróg oddechowych 2.
• Podbiał może łagodzić infekcje górnych dróg oddechowych 2.
• Skrzyp polny może ułatwić funkcjonowanie układu oddechowego 1.
• Skrzyp polny może łagodzić infekcje górnych dróg oddechowych 2.
• Po zastosowaniu ashwagandhy możne występować swędzenie skóry 1.
• Stosowanie ashwagandhy może przyczyniać się do obniżenia kortyzolu 2.
• Po zastosowaniu ashwagandhy mogą występować przebarwienia skóry 1.

Infekcje i skład mikroorganizmów w organizmie mogą kształtować ryzyko i obraz chorób alergicznych, co przekłada się także na przebieg astmy 1.

• Antybiotyki podane w pierwszych miesiącach życia dziecka mogą zwiększać ryzyko astmy 1.

• Zaburzona flora bakteryjna w układzie oddechowym może powodować powstawanie flegmy 1.

• Doustne probiotyki mogą zmniejszać częstość infekcji górnych dróg oddechowych 1.

• Bakterie powodujące próchnicę obciążają układ immunologiczny 1.

• Helicobacter pylori może powodować nadżerki 1 i współwystępować z anemią 1.

• Stres może nasilać objawy Helicobacter pylori 1.

• Choroby pasożytnicze mogą wiązać się z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi 1.

• Pasożyty mogą powodować anemię 1.

• Zakażenie tasiemcem może skutkować pojawieniem się stanów podgorączkowych 1.

• Przywra żylna może powodować zapalenia dróg moczowych 1.

• Grzybica układu moczowego może być powodem częstego oddawania moczu 1.

Astma nie wynika wyłącznie z mechanizmów alergicznych i zapalnych — na objawy i ryzyko napadów wpływają też bodźce psychospołeczne, napięcie emocjonalne i codzienne nawyki.

• Stres może nasilać reaktywność organizmu na bodźce i łączy się ze wzrostem wrażliwości na białka alergenne 1.
• Krótkotrwałe pobudzenie wywołane stresem wiąże się z wyrzutem adrenaliny 1, a nagłe oziębienie, jak zimny prysznic, może powodować wyrzut noradrenaliny 1.
• Długotrwałe napięcie sprzyja powstawaniu reaktywnych form tlenu 1, co podtrzymuje stres oksydacyjny w tkankach oddechowych i poza nimi.
• Zaburzenia lękowe mogą powodować zaburzoną pracę układu oddechowego, co u osób z astmą bywa odczuwane jako „brak powietrza” lub trudność w pełnym wydechu 1.
• Napięcie emocjonalne łatwo wchodzi w pętlę ze snem: stany lękowe mogą być przyczyną wybudzania się w nocy 1, a stałe pory wstawania i zasypiania mogą sprzyjać dobrej jakości snu 1.
• Przewlekły stres obciąża układ sercowo-naczyniowy i autonomiczny: może być przyczyną nadciśnienia tętniczego 1 i powodować nadciśnienie 1, a w dłuższej perspektywie może powodować wzrost ryzyka zawału serca 1.
• Skutki somatyczne stresu sięgają wielu układów: może powodować wrzody żołądka 1 i zaostrzać wrzody żołądka 1, może powodować refluks żołądka 1 oraz bywa przyczyną bolesnego miesiączkowania 1.
• Obciążenie przewlekłe odbija się też na regulacji masy ciała — przewlekły stres może przyczyniać się do otyłości 1.
• Stres potrafi wytrącić z równowagi funkcje dnia codziennego: może prowadzić do problemów z laktacją 1, a jako współwystępujący objaw bywa też czynnikiem towarzyszącym migrenie 1 i pojawieniu się szumów usznych 1.

Astma często przebiega falami zaostrzeń i remisji, a jej objawy mogą łączyć się z licznymi powikłaniami ze strony układu oddechowego, przewodu pokarmowego, jamy ustnej, układu moczowego, hormonalnego i metabolicznego, co wpływa na ogólne samopoczucie i ryzyko innych dolegliwości.

• Niedotlenienie w trakcie napadów duszności może obejmować także ośrodkowy układ nerwowy i prowadzić do niedotlenienia mózgu 1.
• Nagłe trudności w oddychaniu mogą być jednym z objawów wstrząsu anafilaktycznego, który wymaga natychmiastowej pomocy 1.
• Niewykryte ograniczenie ruchomości wędzidełka u dzieci może prowokować przewlekłe podrażnienie dróg oddechowych, nasilając kaszel i chrypkę 1.
• Zaburzenia funkcji dolnego zwieracza przełyku leżą u podstaw choroby refluksowej, a cofanie kwaśnej treści żołądkowej może dodatkowo nasilać objawy ze strony gardła i krtani 1.
• Zbyt niski poziom kwasu solnego bywa wskazywany jako możliwa przyczyna refluksu, co może sprzyjać mikrozachłystom 1.
• Aspiracja treści żołądkowej może wprowadzać materiał do oskrzeli i prowokować kaszel, świszczący oddech lub zapalenie 1.
• Zapalenie przełyku może dawać dolegliwości pieczenia za mostkiem określane jako zgaga 1.
• Cofanie się kwasu do jamy ustnej może skutkować nieświeżym oddechem, nadwrażliwością szkliwa i podrażnieniem błon śluzowych 1.
• Zaburzenia snu bywają powiązane z niedoborem żelaza, co może nasilać zmęczenie i zadyszkę przy wysiłku 1.
• Problemy ze snem mogą również iść w parze z niedoborem witaminy E, który osłabia regenerację tkanek 1.
• Zwiększone wydalanie moczu może wynikać z niedoboru potasu i prowadzić do odwodnienia oraz skurczów mięśni 1.
• Insulinooporność może skutkować częstszym oddawaniem moczu, zwłaszcza przy współistniejącej hiperglikemii 1.
• Nadreaktywny pęcherz bywa przyczyną parć naglących i częstomoczu, co może zaburzać sen i rekonwalescencję po nocnych dusznościach 2.
• Bezdech senny może powodować częste oddawanie moczu w nocy, pogarszając jakość snu i dzienne funkcjonowanie 1.
• Niedobór witaminy D może nasilać częstomocz i pogarszać mineralizację kości 1.
• Choroby nerek mogą przyczyniać się do rozwoju osteoporozy, co zwiększa ryzyko złamań 1.
• Problemy z jajnikami mogą prowadzić do osteoporozy, zwłaszcza przy niedoborze estrogenów 1.
• Zespół policystycznych jajników może być przyczyną bolesnych miesiączek, co dodatkowo obciąża ogólne samopoczucie 1.
• Zaburzenia tarczycy mogą sprzyjać powstawaniu zaskórników, co bywa źródłem dyskomfortu skórnego 1.
• Wysoki poziom kortyzolu może wywoływać wykwity skórne, zwłaszcza w okresach przewlekłego stresu 1.
• Stres oksydacyjny może przyczyniać się do rozwoju zaćmy, co obniża komfort widzenia 1.
• Anemia może prowadzić do rozwoju próchnicy, osłabiając zęby i dziąsła 1.
• Choroby przyzębia mogą zwiększać ryzyko zapalenia zatoki szczękowej, co może nasilać niedrożność nosa i kaszel 1.
• Choroby przyzębia mogą też zwiększać ryzyko wystąpienia zawału, co podnosi ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe 1.
• Otyłość może być przyczyną chorób kardiologicznych, co obciąża układ krążenia podczas napadów duszności 1.
• Otyłość może prowadzić do chorób metabolicznych, które komplikują kontrolę objawów 1.
• Otyłość może zwiększać ryzyko chorób nowotworowych i rozwoju raka, co dodatkowo wpływa na planowanie terapii 11.
• Wzdęcia mogą towarzyszyć nietolerancji histaminy, a uczucie rozpierania w brzuchu potrafi nasilać dyskomfort oddechowy 1.
• Stwierdzona atrofia kosmków jelitowych może świadczyć o celiakii, która pogarsza wchłanianie składników odżywczych i ogólną kondycję 1.
• Problemy z wypróżnianiem mogą być objawem tężyczki, a towarzyszące jej zaburzenia elektrolitowe mogą nasilać skurcz oskrzeli 1.
• Siedzący tryb życia może sprzyjać powstawaniu cellulitu, a ograniczona aktywność ruchowa pogarsza wydolność oddechową i kontrolę masy ciała 1.

Astma to choroba, przy której bezpieczeństwo stosowanych substancji i interwencji wymaga szczególnej ostrożności, bo niektóre środki mogą nasilać objawy lub wywoływać reakcje niepożądane.

• Choroby autoimmunologiczne mogą być przeciwwskazaniem do stosowania ashwagandhy 11.
• Olejku sosnowego nie stosujemy w astmie oskrzelowej 1.
• Ozempik może powodować reakcje alergiczne 1.
• Nudności i wymioty mogą być objawem wstrząsu anafilaktycznego 1.
• Problemy z nerkami mogą być przeciwwskazaniem do gorzkiej czekolady 1.
• Plomby amalgamatowe mogą być przyczyną nowotworów 1.

Astma rzadko działa w izolacji, a inne choroby w organizmie mogą jej towarzyszyć lub modyfikować obraz dolegliwości.

• Cukrzyca może być powodem częstego oddawania moczu 4, a jej rozwinięciu może sprzyjać przywra trzustkowa 1.
• Nadciśnienie bywa związane z częstszymi wizytami w toalecie 3, podobnie jak niewydolność serca 1.
• Zapalenie pęcherza także potrafi nasilać parcie i oddawanie moczu 2.
• Nadwaga może prowadzić do częstszego oddawania moczu 2.

Zaburzenia metaboliczne mogą zmieniać reakcję dróg oddechowych i torować drogę przewlekłemu zapaleniu, co u części osób sprzyja rozwojowi astmy.

• Spożywanie fruktozy jest przyczyną stłuszczenia wątroby, a to zaburzenie może nasilać ogólnoustrojowy stan zapalny oraz oporność na insulinę, które bywają łączone z wyższym ryzykiem objawów astmatycznych 3.

Niektóre codzienne nawyki mogą wpływać na ryzyko i nasilenie astmy, a objawy pokrewne potrafią sugerować, że styl życia wymaga korekty.

• Ból brzucha może być objawem nietolerancji histaminy 1, co u części osób wiąże się z wyborem i sposobem przygotowania jedzenia, godzinami posiłków oraz sięganiem po produkty długo dojrzewające lub odgrzewane, które sprzyjają kumulacji histaminy.

Astma ma złożone podłoże, a poza typowymi czynnikami jej zaostrzeń istnieje szereg zagadnień, które pojawiają się na obrzeżach tematu i mogą go uzupełniać.

• Algi mogą zawierać astaksantynę 1. Ten karotenoid bywa omawiany w kontekście antyoksydacji, ale jego obecność w algach to przede wszystkim ciekawostka dotycząca składu, a nie bezpośredniej przyczyny napadów duszności.
• Ciąża może być przyczyną zgagi 1. Refluks i nasilona zgaga potrafią nasilać dolegliwości oddechowe u osób z nadreaktywnością oskrzeli, więc ten stan może pośrednio pogarszać kontrolę objawów.
• Przyczyną cellulitu mogą być czynniki hormonalne 1. Zmiany hormonalne wpływają na wiele tkanek, a ich efekt skórny nie przekłada się wprost na oskrzela, choć pokazuje, jak wrażliwy na hormony bywa organizm.
• Anemia może być przyczyną bladości skóry 2. Niedokrwistość zmniejsza zdolność przenoszenia tlenu, co u osób z problemami oddechowymi może zwiększać uczucie duszności przy wysiłku bez bycia pierwotnym czynnikiem astmy.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.