Kofeina

Kofeina jest alkaloidem należącym do grupy związków chemicznych zwanych metyloksantynami. Występuje naturalnie w różnych roślinach, takich jak kawa, herbata, kakao czy guarana. Substancja ta jest powszechnie stosowana jako składnik napojów i produktów spożywczych. Kofeina charakteryzuje się określonym działaniem na organizm człowieka, które jest przedmiotem licznych badań naukowych.

Kofeina to naturalny związek pobudzający obecny między innymi w kawie, herbacie, kakao, guaranie i napojach energetycznych. Bywa wiązana ze zwiększeniem czujności, koncentracji i energii, ale także z wpływem na sen, układ nerwowy i trawienie.

Źródła i składniki kofeiny

Kofeina może występować w różnych napojach i produktach spożywczych, a niektóre z nich zawierają także inne związki charakterystyczne dla swoich składników.

  • Kawa może zawierać kofeinę, a także trygonelinę, metyloksantyny i kwas chlorogenowy. Może być również źródłem minerałów.
  • Kofeina może znajdować się w herbacie, a zielona herbata może być jej źródłem.
  • Kakao może zawierać kofeinę oraz metyloksantyny.
  • Napoje energetyczne mogą zawierać kofeinę.
  • Gorzka czekolada może zawierać kofeinę. Gorzka czekolada bez dodatku cukru może mieć skład podobny do kawy, choć może różnić się od niej proporcjami składników odżywczych.
  • Nasiona guarany mogą zawierać od czterech do nawet sześciu razy więcej kofeiny niż ziarna kawy.
  • Hibiskus nie zawiera teiny ani kofeiny.

Pobudzenie i sprawność fizyczna

Kofeina może doraźnie zwiększać energię, ograniczać zmęczenie i wspierać sprawność fizyczną.

  • Doraźne spożywanie kofeiny może wspomagać walkę ze zmęczeniem, a kawa może zmniejszać uczucie zmęczenia i senności.
  • Picie kawy rano może zwiększać poziom energii, a sama kawa może wzmacniać mięśnie i wspierać sprawność fizyczną.
  • Napoje energetyczne mogą zwiększać energię podczas intensywnego wysiłku fizycznego.
  • Napar z yerba mate słynie z właściwości pobudzających i może działać podobnie do kawy, ale wykazywać lepsze właściwości pobudzające.

Pamięć, koncentracja i nastrój

Kofeina może wspierać koncentrację, pamięć oraz wybrane funkcje poznawcze.

  • Może zwiększać odporność mózgu na rozpraszanie się i poprawiać zdolność do zapamiętywania.
  • Spożywanie kofeiny zawartej w kawie może zwiększać koncentrację, a samo picie kawy również może poprawiać skupienie.
  • Kofeina połączona z L-teaniną może poprawiać procesy poznawcze oraz zwiększać poziom serotoniny.
  • Picie kawy może prowadzić do poprawy funkcji mózgowych i poprawiać nastrój.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko pojawienia się depresji.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko demencji.
  • Kawa może także zmniejszać ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera.

Metabolizm i masa ciała

Kofeina może przyśpieszać spalanie tłuszczu i wspomagać odchudzanie.

  • Kofeina obecna w zielonej herbacie może przyczyniać się do spalania tłuszczu, a połączenie związków zawartych w zielonej herbacie może działać pod tym względem efektywniej niż sama kofeina.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz insulinooporności.
  • Picie zielonej kawy może zmniejszać insulinooporność.
  • Kawa może zwiększać apetyt na słodycze.

Wątroba i choroby przewlekłe

Kawa i zawarta w niej kofeina mogą wiązać się z mniejszym ryzykiem niektórych chorób przewlekłych, zwłaszcza dotyczących wątroby.

  • Kofeina zawarta w kawie może zmniejszać ryzyko zwłóknienia wątroby, a picie kawy może ograniczać ryzyko marskości wątroby.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko stłuszczenia wątroby. Kawa może mieć działanie ochronne na wątrobę i bywa stosowana profilaktycznie w ramach zapobiegania przewlekłym chorobom wątroby.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko zachorowania na nowotwór wątroby.
  • Kofeina zawarta w kawie może pomagać zmniejszać ryzyko pojawienia się nowotworów, a sama kawa może wykazywać działanie przeciwnowotworowe.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko raka okrężnicy, czerniaka, raka trzonu macicy, raka piersi oraz raka prostaty.
  • Picie kawy może zmniejszać występowanie astmy.

Serce i układ nerwowy

Kofeina może pobudzać aktywność neuronów.

  • Picie kawy może przyspieszać akcję serca i zwiększać przepływ krwi w organizmie.
  • Regularne spożywanie kawy może nie prowadzić do zmian ciśnienia krwi, a picie kawy może chronić przed rozwojem nadciśnienia tętniczego.
  • Sporadyczne picie kawy może prowadzić do zwiększenia ciśnienia, natomiast nawykowe picie kawy może zmniejszać ryzyko nadciśnienia oraz ryzyko jego wystąpienia.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko rozwoju chorób układu krążenia.
  • Kawa może wykazywać działanie ochronne na komórki układu nerwowego.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia Parkinsona, a także opóźniać degenerację komórek nerwowych w tej chorobie.
  • Picie kawy może zmniejszyć ryzyko udaru mózgu, a wypijanie do trzech filiżanek dziennie może dodatkowo zmniejszać ryzyko jego wystąpienia.

Układ trawienny

Kawa może sprzyjać refluksowi i zwiększać ryzyko jego pojawienia się.

  • Związki zawarte w kawie mogą przyspieszać opróżnianie żołądka.
  • Picie kawy na pusty żołądek może prowadzić do refluksu żołądka oraz podrażnienia żołądka.
  • Dodanie mleka do kawy może obniżać nasilenie refluksu.
  • Spożywanie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia kamieni żółciowych.
  • Kawa może wpływać na proces regeneracji jelit, ale może też zaostrzać chorobę Leśniowskiego-Crohna.
  • Spożywanie kawy może nie być związane z występowaniem wrzodów żołądka.

Sen, stres i odstawienie

Kofeina może wpływać na sen, poziom stresu, samopoczucie oraz reakcje organizmu na jej odstawienie.

  • Regularne spożywanie kofeiny może prowadzić do przyzwyczajania się organizmu, a z czasem do potrzeby zwiększania dawki, aby uzyskać ten sam efekt.
  • Połączenie kofeiny z L-teaniną może pomagać w ograniczaniu stresu i obniżać poziom kortyzolu. Z kolei zmniejszenie spożycia kofeiny może pomagać w walce z nadmiernym stresem.
  • Wysokie dawki kofeiny mogą sprzyjać podwyższeniu poziomu kortyzolu, a kawa może wywoływać jego wydzielanie.
  • Picie kawy może prowadzić do rozdrażnienia, natomiast duża ilość kawy może powodować zmęczenie.
  • Kawa może powodować bóle głowy, a jej nagłe odstawienie również może wywoływać bóle głowy.
  • Wypicie kawy tuż przed drzemką może przyczynić się do zmniejszenia uczucia zmęczenia po wybudzeniu.
  • Kawa może utrudniać zasypianie, wydłużać czas potrzebny do zaśnięcia i zmniejszać wydajność snu.
  • Kawa może także skracać całkowity czas snu. Unikanie jej przed snem może poprawiać jakość snu.
  • Kawa może zaostrzać zaburzenia lękowe, a zwiększone spożycie kawy może nasilać lęk. Napoje energetyczne mogą natomiast prowadzić do uczucia niepokoju.

Przygotowanie i dodatki

Sposób przygotowania kawy i dobór dodatków mogą wpływać na jej właściwości oraz jakość produktu.

  • Dodanie mleka do kawy może zmniejszać jej właściwości antynowotworowe.
  • Do kawy można dodawać korzeń maca oraz zielony kardamon.
  • Zabielacze do kawy w proszku mają niską wartość żywieniową.
  • Kupowanie kawy w ziarnach może zapewniać większą kontrolę nad jakością produktu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Bezpieczeństwo kofeiny zależy między innymi od jej ilości, temperatury napoju, rodzaju kawy oraz indywidualnej tolerancji organizmu.

  • Nadmiar kofeiny może nasilać napady lękowe.
  • Kofeina spożywana przez kobietę karmiącą może nasilać objawy kolki jelitowej u niemowlaka.
  • Duże ilości kawy mogą sprzyjać zakwaszeniu organizmu.
  • Mocna kawa może nasilać objawy choroby refluksowej, natomiast kawa zbożowa może być lepiej tolerowana przez osoby z refluksem.
  • Picie kawy może blokować wchłanianie żelaza, a zbyt częste jej spożywanie może ograniczać wchłanianie magnezu i wapnia. Duże ilości kawy mogą również ograniczać wchłanianie potasu.
  • Picie kawy może zwiększać ryzyko powstania raka płuc, a bardzo gorąca kawa może zwiększać ryzyko nowotworu przełyku.
  • Kawa rozpuszczalna może być szkodliwa dla organizmu.
  • Dieta dr Ewy Dąbrowskiej może zakazywać picia kawy.
  • Połączenie kawy i magnezu może zmniejszać ryzyko nowotworów.
  • Probiotyków nie można popijać kawą.

Nawodnienie, nerki i minerały

Kawa wpływa na gospodarkę wodną organizmu, nerki oraz poziom wybranych minerałów.

  • Zawarta w kawie kofeina może wykazywać właściwości moczopędne, jednak sama kawa może również nawadniać organizm.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia kamieni nerkowych.
  • Picie kawy może zwiększać poziom magnezu w organizmie.

Skóra, kości i ból

Kawa może wiązać się z korzystnym wpływem na skórę, kości i odczuwanie bólu.

  • Picie kawy może opóźniać procesy starzenia się skóry.
  • Kawa może wzmacniać kości.
  • Kawa może mieć właściwości przeciwbólowe.

Pozostałe zastosowania

Kofeina, obecna między innymi w kawie, wiąże się także z mniej typowymi zastosowaniami poza pobudzeniem i koncentracją.

  • Picie kawy może poprawiać czynności płuc.
  • Trzy–cztery filiżanki kawy dziennie mogą mieć pozytywny wpływ na zdrowie.
  • Napar z kawy może odstraszać nornice.
  • Kawa z miodem może łagodzić kaszel.
  • Picie kawy może pomagać pozbyć się zapachu czosnku.
  • Fusy z kawy mogą spulchniać ziemię.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu