Kawa

Napój uzyskiwany z palonych i zmielonych ziaren kawowca, popularny na całym świecie. Charakteryzuje się intensywnym aromatem oraz gorzkim smakiem, który może być modyfikowany przez różne metody parzenia. Występuje w wielu odmianach, różniących się między innymi gatunkiem rośliny, regionem uprawy oraz sposobem przygotowania. Kawa jest jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie.

Kawa to napój przygotowywany z palonych ziaren kawowca, zawierający między innymi kofeinę oraz związki roślinne. Bywa wiązana z wpływem na czujność, nastrój, wydolność i ryzyko niektórych chorób, ale także ze snem, układem pokarmowym i samopoczuciem.

Składniki i właściwości kawy

Kawa może zawierać różnorodne związki bioaktywne, minerały oraz kofeinę.

  • Kawa może zawierać kwas chlorogenowy i polifenole.
  • W jej składzie może znajdować się trygonelina.
  • Kofeina może być zawarta w kawie i należy do obecnych w niej metyloksantyn.
  • Kawa może być źródłem minerałów, a jej picie może zwiększać poziom magnezu w organizmie.
  • Napój ten może mieć działanie nawadniające organizm, choć zawarta w nim kofeina może wykazywać właściwości moczopędne.
  • Kawa może wywoływać wydzielanie kortyzolu.
  • Gorzka czekolada bez zawartości cukru może mieć skład podobny do kawy, ale może różnić się od niej proporcjami składników odżywczych.
  • Nasiona guarany mogą zawierać od czterech do nawet sześciu razy więcej kofeiny niż ziarna kawy.

Mózg, koncentracja i nastrój

Kawa może wpływać na pracę mózgu, pamięć, koncentrację oraz nastrój, ale u części osób wiąże się także z niepokojem i rozdrażnieniem.

  • Kofeina zawarta w kawie może zwiększać koncentrację, a kawa może usprawniać pracę mózgu i poprawiać funkcje mózgowe.
  • Picie kawy może zwiększać zdolność do zapamiętywania oraz chronić komórki układu nerwowego.
  • Kawa może działać stymulująco na układ nerwowy, a kofeina może pobudzać aktywność neuronów.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia choroby Parkinsona i opóźniać degenerację komórek nerwowych w jej przebiegu.
  • Kawa może zmniejszać ryzyko choroby Alzheimera, także u osób z nadciśnieniem.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko demencji oraz otępienia poudarowego.
  • Kawa może poprawiać nastrój i mieć działanie przeciwdepresyjne, a regularne picie może zmniejszać ryzyko pojawienia się depresji.
  • Większe spożycie kawy może zwiększać lęk, natomiast samo picie kawy może prowadzić do rozdrażnienia.

Energia, wydolność i masa ciała

Kawa może wpływać na poziom energii, sprawność fizyczną oraz masę ciała.

  • Może wzmacniać mięśnie i prowadzić do zwiększenia siły mięśniowej.
  • Kawa może należeć do naturalnych spalaczy tłuszczu, a czarna kawa może wspomagać odchudzanie.
  • Picie kawy może sprzyjać obniżeniu masy ciała oraz zmniejszać otyłość brzuszną.
  • Jednocześnie kawa może zwiększać apetyt na słodycze.
  • Herbata yerba mate jest w działaniu podobna do kawy, ale ma lepsze właściwości pobudzające.

Wątroba i drogi żółciowe

Picie kawy może wiązać się z korzystnym wpływem na wątrobę i drogi żółciowe.

  • Kawa może mieć działanie ochronne na wątrobę oraz być stosowana profilaktycznie w ramach zapobiegania przewlekłym chorobom wątroby.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko stłuszczenia wątroby i ograniczać ryzyko jej włóknienia.
  • Picie kawy może zmniejszyć ryzyko marskości wątroby, podobnie jak zawarta w niej kofeina.
  • Spożywanie kawy może także zmniejszyć ryzyko wystąpienia kamieni żółciowych.

Kawa a nowotwory

Kawa może wykazywać działanie przeciwnowotworowe, a zawarta w niej kofeina może pomagać zmniejszać ryzyko pojawienia się nowotworów.

  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko nowotworu wątroby, a także ryzyko jego rozwoju.
  • Picie kawy może wiązać się z mniejszym ryzykiem raka prostaty, nowotworu trzustki oraz raka jelita grubego.
  • Kawa może zmniejszać ryzyko nawrotu nowotworów, w tym nawrotu raka jelita grubego.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko raka endometrium oraz nowotworu trzonu macicy.
  • Kawa może zmniejszać ryzyko nowotworów jamy ustnej, a także nowotworu mózgu.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko nowotworu skóry i czerniaka.
  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko zachorowania na raka okrężnicy.
  • Połączenie kawy i magnezu może zmniejszać ryzyko nowotworów.
  • Picie kawy z mlekiem może zmniejszać jej właściwości antynowotworowe.
  • Picie kawy może również zwiększać ryzyko powstania raka płuc.

Serce, naczynia i metabolizm

Kawa może zmniejszać ryzyko rozwoju chorób układu krążenia.

  • Picie kawy może zmniejszać ryzyko udaru mózgu, a przy spożyciu do trzech filiżanek dziennie ryzyko to może być mniejsze.
  • Kawa może zwiększać przepływ krwi w organizmie.
  • Nawykowe picie kawy może zmniejszać ryzyko nadciśnienia i chronić przed jego rozwojem.
  • Sporadyczne spożywanie kawy może jednak prowadzić do zwiększenia ciśnienia, podczas gdy regularne picie może nie powodować zmian ciśnienia krwi.
  • Regularne spożywanie kawy może minimalizować ryzyko cukrzycy typu 2 i zmniejszać ryzyko insulinooporności.
  • Spożywanie kawy zbożowej z cykorii może zmniejszać ryzyko zakrzepów.
  • Kawa może zaburzać wchłanianie wapnia.

Układ pokarmowy

Kawa może wpływać na różne procesy w układzie pokarmowym, od ruchliwości jelit po wydzielanie kwasu żołądkowego.

  • Może pobudzać ruch jelit oraz przyspieszać opróżnianie żołądka.
  • Spożywanie kawy może wpływać na proces regeneracji jelit.
  • Picie kawy na czczo może zwiększać produkcję kwasu solnego, a kawa pita na pusty żołądek może prowadzić do refluksu żołądka.
  • Spożywanie kawy może mieć związek z występowaniem zgagi, natomiast kawa zbożowa może być tolerowana przez osoby z refluksem. Mleko dodane do kawy może obniżać nasilenie refluksu.
  • Spożywanie kawy może nie być związane z występowaniem wrzodów żołądka.

Sen i zmęczenie

Kawa może zmniejszać senność i doraźnie wspomagać walkę ze zmęczeniem.

  • Może jednak utrudniać zasypianie i wydłużać czas potrzebny do zaśnięcia.
  • Picie kawy może zmniejszać wydajność snu oraz skracać jego całkowity czas.
  • Wypicie kawy tuż przed drzemką może zmniejszyć uczucie zmęczenia po wybudzeniu.
  • Duża ilość kawy może powodować zmęczenie.
  • Unikanie kawy przed snem może poprawić jakość snu.

Przygotowanie i dodatki

Kawę można przygotowywać na wiele sposobów, wykorzystując zarówno tradycyjne ziarna, jak i różne dodatki roślinne.

  • Owoce przytuli mogą służyć do przygotowania dzikiej kawy, a korzeń wierzbówki kiprzycy można wykorzystać do produkcji kawy.
  • Do kawy można dodawać korzeń maca, inulinę, zielony kardamon oraz kordyceps.
  • Kupowanie kawy w ziarnach może dawać większą kontrolę nad jakością produktu.
  • Zabielacze do kawy w proszku cechują się niską wartością żywieniową.
  • Kawa z miodem może łagodzić kaszel.

Fusy i zastosowania ogrodowe

Fusy po kawie mogą mieć zastosowanie jako nawóz.

  • Mogą zawierać związki azotowe i zwiększać poziom azotu w glebie.
  • Dostarczają również potasu, fosforu i miedzi, a także mogą zawierać żelazo, magnez i cynk.
  • Fusy mogą zakwaszać glebę oraz ją spulchniać.
  • W ogrodzie mogą służyć do ściółkowania roślin.
  • Napar z kawy może odstraszać nornice.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Bezpieczeństwo picia kawy zależy między innymi od jej ilości, rodzaju oraz indywidualnej wrażliwości organizmu.

  • Kawa może zaostrzać zaburzenia lękowe i powodować nerwowość.
  • Picie kawy może przyspieszać akcję serca oraz powodować bóle głowy.
  • Nagłe odstawienie kawy także może wywoływać bóle głowy.
  • Kawa może sprzyjać refluksowi i zwiększać ryzyko jego pojawienia się, a mocna kawa może nasilać objawy choroby refluksowej.
  • Kawa może zaostrzać wrzody żołądka, natomiast picie jej na pusty żołądek może prowadzić do jego podrażnienia.
  • Kawa może zaostrzać wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz chorobę Leśniowskiego-Crohna.
  • Przy bolesnych miesiączkach może pomóc unikanie mocnej herbaty i kawy.
  • Unikanie kawy podczas suplementacji żelaza może poprawiać jego wchłanianie, ponieważ picie kawy może je blokować. Przerwa w spożywaniu kawy może też zmniejszać wpływ polifenoli na żelazo.
  • Spożywanie zbyt dużej ilości kawy może ograniczać wchłanianie potasu, a duże ilości kawy mogą sprzyjać zakwaszeniu organizmu.
  • Kawy rozpuszczalnej niekiedy dotyczą ostrzeżenia o jej szkodliwości dla organizmu; może ona także zawierać akrylamid.
  • Ziarna kawy mogą być skażone pleśnią, a kawa niskiej jakości może być zanieczyszczona pestycydami.
  • Probiotyków nie można popijać kawą.
  • Dieta dr Ewy Dąbrowskiej może zakazywać picia kawy.

Kości, skóra i ból

Kawa może oddziaływać na kości, odczuwanie bólu oraz kondycję skóry.

  • Kawa może wzmacniać kości.
  • Może także mieć właściwości przeciwbólowe.
  • Picie kawy może opóźniać procesy starzenia się skóry.

Płuca, astma i nerki

Picie kawy może mieć związek zarówno z czynnością płuc, jak i z występowaniem astmy oraz kamieni nerkowych.

  • Kawa może poprawiać czynności płuc.
  • Jej picie może zmniejszać występowanie astmy.
  • Regularne picie kawy może zmniejszać ryzyko wystąpienia kamieni nerkowych.

Ogólne korzyści zdrowotne

Regularne picie kawy może korzystnie wpływać na pracę organizmu.

  • Spożywanie 3–4 filiżanek kawy dziennie może mieć pozytywny wpływ na zdrowie.

Zastosowania domowe

Kawa może pomóc pozbyć się zapachu czosnku po jej wypiciu.

  • Soda nadaje się do czyszczenia osadów po kawie lub herbacie.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Tematy

Przeglądaj szczegółowe informacje

Twierdzenia w tym opracowaniu