Składniki aktywne roślin

Składniki aktywne roślin to naturalne związki obecne między innymi w ziołach, warzywach, owocach i nasionach. Bywają wiązane ze wsparciem funkcjonowania organizmu, właściwościami antyoksydacyjnymi oraz zastosowaniami kosmetycznymi i dietetycznymi.

Składniki bioaktywne roślin

Szczawik zajęczy może zawierać kwasy organiczne, a nagietek lekarski może działać estrogennie.

  • Lepiężnik może zawierać seskwiterpeny, garbniki, olejki eteryczne, flawonoidy, inulinę oraz śluzy.
  • Zielona herbata może zawierać polifenole, przeciwutleniacze, galusan epigallokatechiny, katechiny, teaninę oraz teofilinę, a także dostarczać polifenole organizmowi.
  • Babka lancetowata może zawierać flawonoidy, a świeże ziele babki zwyczajnej może zawierać więcej substancji czynnych niż ziele suszone.
  • Drzewa wydzielają substancje fitocynowe, które mają działanie antybiotyczne. Propolis może wzmagać działanie przeciwgrzybicze fitoncydów.
  • Owoce kasztanowca mogą zawierać kwas izomasłowy, kwas tyglinowy oraz kwas glukuronowy, a escyna może być składnikiem czynnym kasztanowca.
  • Warzywa i owoce mogą zawierać przeciwutleniacze, podobnie jak bakopa drobnolistna. Dzika róża może zawierać zeaksantynę, będącą przeciwutleniaczem.
  • Ziele yerba mate zawiera polifenole o silnym działaniu przeciwutleniającym, a polifenole w kakao mogą mieć wyższą aktywność antyoksydacyjną niż polifenole w innych produktach.
  • Sylimaryna może zmniejszać aktywność wolnych rodników, natomiast sok z liści łopianu może mieć działanie antyoksydacyjne.
  • Arbuz może zawierać likopen i być źródłem cytruliny, a imbir może być źródłem polifenoli.
  • Mocna herbata może zawierać metyloksantyny.
  • Szczególne związki bioaktywne obejmują alantoinę w żywokoście, chlorofil w pokrzywie, kwasy organiczne dostarczane przez pokrzywę oraz kwasy organiczne w żyworódce.
  • Wiśnie mogą zawierać związki przeciwnowotworowe, a robinia akacjowa może działać ściągająco.
  • Sok z jabłek, kapusty kiszonej, papryki, imbiru i chili może zawierać naturalne probiotyki.
  • Mikrobiologiczne algorytmy kombuchy mogą być wzbogacone o nowe związki bioaktywne.
  • Kwas humusowy może wspomagać rozwój roślin.

Witaminy i składniki odżywcze

Rośliny dostarczają różnorodnych składników odżywczych, w tym minerałów, mikroelementów i makroelementów. Pokrzywa może dostarczać składniki mineralne do organizmu oraz zawierać mikroelementy, a żyworódka może zawierać zarówno makroelementy, jak i mikroelementy. Kwas foliowy może występować w roślinach strączkowych, ziarnach słonecznika, awokado, zielonych warzywach liściastych, burakach, szparagach i kiwi, przy czym zielone warzywa liściaste mogą być jego głównym źródłem.

  • Rośliny strączkowe mogą zawierać białko, a ich spożywanie może zwiększać ilość białka w diecie. Biotyna może występować w produktach pochodzenia roślinnego, natomiast jej główne źródła obejmują mleko, jaja, produkty zbożowe i podroby.
  • Agrest i owoce dzikiej róży mogą zawierać witaminę C, a kiełki mogą dostarczać witamin.
  • Warzywa i owoce mogą być źródłem błonnika, potasu, miedzi, manganu, żelaza oraz witamin, natomiast błonnik może występować także w sokach owocowych. Jagody goji mogą dostarczać wielu składników mineralnych.
  • Żywokost zawiera krzem, a liście i pączki kasztanowca mogą zawierać fitochinon.
  • Spożywanie roślin z rodzaju Amsinckia może dostarczać składniki odżywcze, a sok z selera naciowego może dodawać energii.
  • Kwas foliowy może być stosowany razem z innymi składnikami aktywnymi bez zmiany działania.

Układ pokarmowy

Związki zawarte w liściach pokrzywy mogą wspierać pracę żołądka. Szałwia, stosowana w postaci herbaty, może łagodzić dolegliwości układu pokarmowego.

  • Olejki eteryczne z krwawnika pospolitego mogą pomagać w zwalczaniu bakterii Helicobacter pylori.
  • Składniki obecne w kwiatach lawendy mogą działać wiatropędnie oraz pobudzać pracę jelit.
  • Węgiel aktywny może pomagać przy niestrawności.
  • Wrotycz może zwiększać wydzielanie soków trawiennych.

Odporność i infekcje

Syrop z czarnego bzu może wzmacniać organizm, a syrop z jego kwiatów może łagodzić objawy przeziębienia i grypy. Robinia akacjowa również może wzmacniać organizm.

  • Napar z wrotycza może pomagać przy przeziębieniach, a syrop z mniszka lekarskiego może łagodzić objawy grypy.
  • Napar z czosnku może zwiększać odporność storczyków na choroby.
  • Babka zwyczajna może wykazywać właściwości przeciwbakteryjne.
  • Czosnek zawiera związki siarki, które mogą działać przeciwgrzybiczo; zaleca się spożywać go na surowo.
  • Czeremcha, łopian i spirulina mogą wykazywać właściwości przeciwgrzybicze.
  • Cykoria podróżnik może mieć właściwości przeciwdrobnoustrojowe.
  • Goździki mogą zawierać środek przeciwpasożytniczy.

Układ moczowy i nerki

Rośliny stosowane w obrębie układu moczowego i nerek mogą wykazywać działanie moczopędne, a skrzyp polny jest z nim szczególnie wiązany. Napar z podagrycznika może także pomóc w leczeniu dny moczanowej.

  • Napar z forsycji oraz cykoria podróżnik mogą działać moczopędnie.
  • Herbata z liści mniszka lekarskiego może wspomagać pracę nerek i działać moczopędnie.

Skóra i gojenie

Wyciągi z kasztanowca pospolitego mogą pomagać przy cellulicie oraz cerze naczynkowej. Kremy przeciwzmarszczkowe na jego bazie mogą wykazywać silne działanie antyoksydacyjne i odżywiać skórę.

  • Wyciągi z liści kasztanowca mogą pobudzać regenerację tkanek i pomagać w przypadku trudno gojących się ran.
  • Napar z miodunki plamistej może służyć do przemywania skóry oraz łagodzić wypryski.
  • Napar z kwiatów czeremchy może rozjaśniać przebarwienia.
  • Kompres z przetacznika leśnego pomaga zwalczać atopowe zapalenie skóry.
  • Kwas foliowy może być stosowany w kosmetykach razem z innymi składnikami aktywnymi.

Ból i stany zapalne

Robinia akacjowa może wykazywać działanie przeciwzapalne, a gajowiec żółty może mieć podobne właściwości. Także napar z forsycji może redukować stany zapalne.

  • Działanie przeciwzapalne mogą wykazywać wyciągi z liści kasztanowca oraz sok z żyworódki.
  • Nalewka z wrotycza może działać przeciwbólowo i przeciwreumatycznie, a żarnowiec miotlasty może mieć właściwości przeciwbólowe.
  • Napar z bazylii może uśmierzać ból głowy.
  • Wyciągi z pędów kasztanowca mogą działać przeciwwysiękowo.

Układ nerwowy i samopoczucie

Nawłoć może mieć lekkie działanie uspokajające, a robinia akacjowa może wspierać zdolności koncentracyjne. Ashwagandha może zwiększać aktywność umysłową.

  • Herbatka z czeremchy może działać uspokajająco, podobnie jak jej wyciąg.
  • Olejek z rozmarynu może zapobiegać demencji starczej.
  • Mak polny może mieć właściwości uspokajające.
  • Muchomor czerwony może zawierać składniki psychoaktywne, a olej CBD może mieć właściwości psychoaktywne.

Zastosowania kulinarne i przygotowanie

Mniszek lekarski może zachować właściwości lecznicze po wysuszeniu kwiatów, także gdy suszenie rozpoczyna się przed ich pełnym rozwinięciem. Dziko rosnące rośliny mogą być wykorzystywane kulinarnie.

  • Z owoców ostropestu można przygotować napar lub nalewkę.
  • Macerat olejowy może służyć do wydobywania wartościowych składników z mniszka lekarskiego.
  • Gotowanie ziół zawierających krzem może zwiększać ich skuteczność.

Wątroba i detoksykacja

Liście pokrzywy zawierają związki, które mogą wspierać pracę wątroby.

  • Napar z forsycji może regulować pracę wątroby.
  • Napar z uczepu trójlistkowego może wspomagać detoksykację organizmu po chorobie.
  • Nalewki z gałązek lilaka mogą pomagać przy problemach ze stłuszczeniem wątroby.

Drogi oddechowe i kaszel

Napar z forsycji może działać wykrztuśnie.

  • Preparat z ziela szczawiu może pomagać przy zapaleniu zatok.
  • Chrzan może wspomagać leczenie astmy.
  • Okłady z żyworódki mogą być stosowane przy chorobach dróg oddechowych.
  • Maści z igliwia mogą pomagać przy kaszlu.

Naczynia krwionośne i żyły

Wyciągi i ekstrakty z kasztanowca mogą wspierać kondycję naczyń krwionośnych oraz żył.

  • Wyciągi z pędów kasztanowca mogą działać przeciwobrzękowo.
  • Wyciągi z kory mogą działać przeciwwysiękowo.
  • Wyciągi z liści mogą wzmacniać naczynia krwionośne i zwiększać krzepliwość krwi.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Bezpieczeństwo stosowania roślin zależy między innymi od ich możliwych interakcji z lekami oraz od obecności substancji trudnych do przyswojenia lub wywołujących alergie.

  • Krwawnik pospolity może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi oraz z lekami zawierającymi lit.
  • Bezpośrednie łączenie liści herbaty z cytryną może przyczyniać się do powstawania choroby Alzheimera.
  • Białko roślinne może być ciężkostrawne, a białka alergizujące mogą pojawiać się w pyłkach roślin.

Pozostałe zastosowania

Niektóre rośliny mogą działać rozkurczowo, w tym glistnik jaskółcze ziele, krwawnik pospolity i robinia akacjowa.

  • Nasiadówki z lnicy pospolitej oraz odwar z uczepu trójlistkowego mogą być stosowane przy hemoroidach.
  • Ekstrakt z babki zwyczajnej może wywoływać niechęć do palenia tytoniu.
  • Wywar z korzenia chrzanu może odstraszać insekty.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu