Surowce roślinne w zielarstwie

Surowce roślinne w zielarstwie obejmują różne części roślin wykorzystywane do przygotowywania ziół, naparów, wyciągów i innych preparatów. Bywają także wiązane z zastosowaniami kulinarnymi, odżywczymi, kosmetycznymi oraz gospodarczymi.

Surowce i zbiór roślin

W zielarstwie surowcem roślinnym mogą być różne części tej samej rośliny, zależnie od jej właściwości i przeznaczenia. Zbieranie części roślin leczniczych z jednego skupiska może stymulować wzrost nowych pędów oraz przyspieszać regenerację roślin.

  • Surowcem lepiężnika może być liść oraz kłącze.
  • Owoce jarzębiny po zbiorze należy ususzyć, zamrozić lub przegotować.
  • Czyściec leśny może być zbierany w okresie kwitnienia.
  • Korzenie łopianu mogą być zbierane jesienią albo wiosną.

Zastosowania kulinarne

Dzikie rośliny mogą znajdować zastosowanie w kuchni jako składniki potraw i napojów. W diecie warzywa mogą być bardziej zalecane niż owoce.

  • Drzewa owocowe mogą dostarczać drewna wykorzystywanego do wędzenia potraw.
  • Owoce przytuli mogą służyć do przygotowania dzikiej kawy, a owoce czarnego bzu — do robienia soków.
  • Pokrzywa może być składnikiem sosów i zup.
  • Lepiężnik może być uprawiany jako warzywo.
  • Młode listki krwawnika mogą być dodawane do zup, natomiast młode listki podagrycznika mogą być spożywane na surowo.

Składniki odżywcze roślin

Szczawik zajęczy może być naturalnym źródłem witaminy C. Warzywa i owoce mogą dostarczać błonnika, potasu, miedzi, manganu, żelaza oraz witamin. Białko zwierzęce może być bardziej wartościowe niż roślinne, a białko roślinne może być ciężkostrawne.

  • Rośliny strączkowe mogą zawierać białko i kwas foliowy, a ich spożywanie może zwiększać ilość białka w diecie.
  • Zielone warzywa liściaste mogą zawierać kwas foliowy i stanowić jego główne źródło. Kwas foliowy może występować także w selerze korzeniowym i ziarnach słonecznika.
  • Biotyna może występować w produktach roślinnych. Jej naturalnym źródłem mogą być orzechy ziemne, włoskie, laskowe i migdały, a także pomidory oraz marchew. Do głównych źródeł biotyny mogą należeć również mleko, jaja, produkty zbożowe i podroby.
  • Produkty pełnoziarniste z ekologicznych upraw, orzechy oraz orzechy brazylijskie mogą być źródłem selenu.
  • Seler korzeniowy może zawierać potas, fosfor, cynk, żelazo, wapń oraz duże dawki witaminy C.
  • Owoce dzikiej róży i owoce cytrusowe mogą zawierać witaminę C.
  • Jagody goji mogą być źródłem wielu składników mineralnych, a zioła lecznicze mogą dostarczać minerałów.
  • Ziemniaki mogą być źródłem potasu, natomiast zielone banany mogą dostarczać skrobi opornej.
  • Orzechy mogą być źródłem litu, a arbuz może dostarczać cytruliny.
  • Siemię lniane może być bogate w kwasy tłuszczowe omega-3, a olej z nasion chia może być ich najbogatszym źródłem.
  • Sproszkowana roślina ashwagandhy może stanowić bogate źródło żelaza, a pokrzywa może dostarczać organizmowi kwasów organicznych.
  • Białko z roślin pylących może pojawiać się w produktach spożywczych, a spożywanie roślin z rodzaju Amsinckia może dostarczać składników odżywczych.
  • Spożywanie produktów pochodzących z naturalnych gospodarstw może zwiększać bogactwo niektórych składników odżywczych.
  • Fermentowanie liści malin może zwiększać ich wartość odżywczą.

Związki bioaktywne

Związki bioaktywne nadają surowcom roślinnym różnorodne właściwości, a szczawik zajęczy może zawierać kwasy organiczne. Żyworódka może być źródłem kwasów organicznych, flawonoidów i związków polifenolowych.

  • Prawoślaz i siemię lniane mogą zawierać osłaniające śluzy.
  • Surowa jarzębina może zawierać kwas parasorbowy, a kwas ursolowy może występować w niektórych odmianach jabłek.
  • Salicyna może występować w owocach jagodowych, a maliny mogą zawierać związki salicylowe.
  • Warzywa i owoce mogą zawierać przeciwutleniacze, czereśnie mogą być źródłem antyoksydantów, awokado może dostarczać przeciwutleniaczy, a seler korzeniowy może pomagać w walce z wolnymi rodnikami.
  • Imbir może być źródłem polifenoli, natomiast kwas azelainowy może występować w zbożach.
  • Pomidory mogą być źródłem likopenu, a czosnek może zwiększać jego biodostępność.
  • Owoce kasztanowca mogą zawierać kwas masłowy, a liście i pączki kasztanowca mogą zawierać terpeny.
  • Korzeń pokrzywy może zawierać lignany.
  • Wiśnie mogą zawierać związki przeciwnowotworowe.
  • Drzewa mogą wydzielać substancje fitocynowe.

Zastosowania lecznicze

Wrotycz może być stosowany jako środek przeciwpasożytniczy oraz w kuracjach przeciwpasożytniczych. Zwiększone spożywanie produktów roślinnych może zmniejszać ryzyko wystąpienia raka, a rośliny strączkowe mogą zmniejszać ryzyko rozwoju raka piersi.

  • Sok z żyworódki może być wykorzystywany w postaci okładów na oparzenia i może mieć właściwości przeciwzapalne.
  • Wrotycz może zwiększać wydzielanie soków trawiennych, natomiast krwawnik pospolity może pobudzać wydzielanie kwasów trawiennych.
  • Krwawnik pospolity oraz kwiat rumianku mogą być stosowane przy zaburzeniach trawiennych.
  • Owoc głogu może być stosowany w mieszankach ziołowych.
  • Naturalne oleje roślinne mogą obniżać poziom „złego” cholesterolu we krwi, a oleje nierafinowane i niefiltrowane mogą poprawiać zdrowie.
  • Jasnota purpurowa może być rośliną leczniczą.
  • Kwiaty forsycji mogą pomagać przy alergii, a owoce pokrzywy mogą zmniejszać reakcje alergiczne.
  • Napary ziołowe mogą być tolerowane przez osoby z refluksem.
  • Ziele tymianku oraz rozmaryn mogą być preparatami roślinnymi zalecanymi przy zapaleniu zatok.
  • Owoce kasztanowca mogą mieć właściwości lecznicze, a wyciągi z jego nasion mogą wspomagać leczenie obrzęków pourazowych.
  • Goździki mogą zawierać środek przeciwpasożytniczy.
  • Seler korzeniowy może likwidować zaparcia i pomagać wzmacniać układ odpornościowy.
  • Warzywa zielone mogą działać odkwaszająco na organizm, a warzywa liściaste mogą wspomagać funkcjonowanie wątroby.
  • Owoce jagodowe mogą wspierać pracę nerek.
  • Składniki obecne w kwiatach lawendy mogą działać wiatropędnie.
  • Koper włoski może zawierać anetol wspomagający wydzielanie soków trawiennych, a orzech włoski i jego liście mogą wspomagać trawienie.
  • Zioła mogą zawierać sole mineralne wspierające oczyszczanie organizmu.

Kasztanowiec w zielarstwie

Kasztanowiec dostarcza kilku surowców wykorzystywanych w zielarstwie, między innymi kwiatów, owoców, nasion i kory. Kwiaty oraz owoce mogą służyć do produkcji leków, a escyna może być czynnym składnikiem kasztanowca.

  • Owoce mogą zawierać flawonoidy, flawony, kumarynowce, garbniki i saponiny oleananu.
  • Mogą także zawierać kwasy: izomasłowy, glukuronowy, tyglinowy, kumarowy i octowy.
  • Kora kasztanowca może zawierać garbniki.
  • Owoce mogą zapobiegać powstawaniu zakrzepów, a wyciągi z nasion mogą wspomagać leczenie obrzęków pooperacyjnych.
  • Kasztany mogą być używane do wyrobu substancji gaśniczych.

Zielona herbata

Zielona herbata może zawierać polifenole i przeciwutleniacze. Może też być źródłem kofeiny oraz teaniny. W jej składzie może znajdować się galusan epigallokatechiny. Zielona herbata może być zaliczana do superżywności.

Przygotowanie preparatów

Owoce ostropestu można wykorzystać do przygotowania naparu lub nalewki, a suszone owoce głogu zaparzać w herbacie. Świeże ziele babki zwyczajnej może zawierać więcej substancji czynnych niż ziele suszone.

  • Podagrycznik może być łączony z innymi ziołami.
  • Z żyworódki można przygotować wyciąg alkoholowy.
  • Kwiaty forsycji można spryskać spirytusem przed zaparzeniem.

Uprawa i nawożenie roślin

Pokrzywa może służyć jako naturalny nawóz do roślin. Po nawożeniu roślina może być zdrowsza.

  • Kompostowanie pozwala uzyskać naturalny nawóz bogaty w składniki pokarmowe, a gnojówka i obornik mogą dostarczać roślinom niezbędnych składników odżywczych.
  • Kwas humusowy może wspomagać rozwój roślin.
  • Żywokost lekarski może działać jako naturalny nawóz do pomidorów i kwiatów.
  • Fusy po kawie mogą służyć do ściółkowania roślin w ogrodzie oraz zwiększać poziom azotu w glebie.
  • Suche części kwiatów wrzosu mogą być przycinane wiosną, a wrzosy można przycinać powyżej ich zielonej części.
  • Obcięte pędy można wykorzystać do wykonania sadzonki.
  • Środki ochrony roślin stosowane w uprawie pomidorów mogą pomagać chronić je przed chorobami.
  • Papier ścierny może zabezpieczać rośliny przed ślimakami.
  • Roztwór octu może zwiększać kwasowość gleby.

Zastosowania gospodarcze

Rośliny zielarskie mogą pełnić także funkcje gospodarcze niezwiązane bezpośrednio z ich zastosowaniem leczniczym. Nawłoć i krwawnica pospolita mogą być roślinami miododajnymi, a kasztany mogą służyć do wyrobu kosmetyków, środków piorących oraz klejów.

  • Alkohol denaturowany może pochodzić z roślin.
  • Korzeń wierzbówki kiprzycy można wykorzystać do produkcji kawy.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Bezpieczeństwo stosowania surowców roślinnych zależy od ich właściwości oraz indywidualnej reakcji organizmu. Nawet naturalne składniki mogą wiązać się z niepożądanymi skutkami.

  • Oleje roślinne mogą powodować nowotwory.
  • Pyłki roślin mogą zawierać białka alergizujące.
  • Przebarwienia skóry mogą być objawem stosowania niektórych ziół.

Pozostałe zastosowania

Żyworódka może być zaliczana do sukulentów.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu