Związki bioaktywne

Związki bioaktywne to substancje obecne między innymi w roślinach, żywności i suplementach, które mogą wpływać na procesy zachodzące w organizmie. Bywa im przypisywane działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, metaboliczne, immunologiczne lub wspierające funkcjonowanie wybranych układów.

Skład i źródła związków

Brokuły mogą być źródłem sulforafanu, a szczawik zajęczy może zawierać kwasy organiczne. Fusy z kawy mogą zawierać związki azotowe. Biotyna może występować w produktach pochodzenia roślinnego oraz w żółtkach jaj.

  • Składniki aktywne lepiężnika mogą obejmować seskwiterpeny, flawonoidy, garbniki, olejki eteryczne, inulinę i śluzy.
  • Żyworódka może zawierać związki polifenolowe, a zielona herbata może dostarczać organizmowi polifenole.
  • Kwas foliowy może być łączony z witaminami, natomiast acetylokarnityna może występować w produktach białkowych.
  • Maliny mogą zawierać związki salicylowe, a drzewa wydzielają substancje fitocynowe.
  • Muchomor czerwony może zawierać składniki psychoaktywne, a lnica pospolita — związki cyjanogenne.
  • Bimatoprost może być organicznym związkiem chemicznym.
  • Pokrzywa może dostarczać organizmowi kwasy organiczne, a czereśnie mogą być źródłem antyoksydantów.
  • Mikrobiologiczne algorytmy kombuchy mogą być wzbogacone o nowe związki bioaktywne.

Działanie antyoksydacyjne

Antyoksydanty to związki chemiczne, których zadaniem jest ochrona organizmu przed stresem oksydacyjnym. Podbiał może działać przeciwutleniająco, a koenzym Q10, w tym jego forma — ubichinol, może wykazywać silne działanie przeciwutleniające. Do związków o takim działaniu należą także składniki pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego, w tym cynk, selen, kobalt, miedź oraz mangan.

  • Astaksantyna może neutralizować wolne rodniki, a witamina C może działać antyoksydacyjnie.
  • Ziele yerba mate zawiera polifenole będące silnymi przeciwutleniaczami. Polifenole w kakao mogą mieć wyższą aktywność antyoksydacyjną niż polifenole w innych produktach.
  • Działanie antyoksydacyjne może wykazywać także pokrzywa, karob, awokado jako źródło przeciwutleniaczy oraz goździki.
  • N-acetylocysteina połączona z niektórymi witaminami może poprawiać stan oksydacyjny u mężczyzn, a wodór może redukować stres oksydacyjny.
  • Antyoksydanty zawarte w krwawniku pospolitym mogą spowalniać między innymi procesy starzenia.

Odporność i stany zapalne

Żywokost może działać przeciwzapalnie, a biotyna może wzmacniać układ odpornościowy.

  • Białko, arginina, biostymina, kwas fulwowy, bioflawonoidy i monoterpeny mogą wspierać lub regulować aktywność układu odpornościowego.
  • Katechiny, cynk, acerola, substancje fitocynowe i węgiel aktywny mogą wykazywać działanie przeciwbakteryjne.
  • Propolis może uzupełniać lub wzmagać przeciwbakteryjne działanie fitoncydów, a także uzupełniać ich działanie przeciwgrzybicze.
  • Bioflawonoidy, czereśnie i polifenole mogą działać przeciwzapalnie.
  • Liście pokrzywy mogą aktywować interferon.
  • Suplementacja witaminą D może zmniejszać reaktywność reumatoidalnego zapalenia stawów.
  • Cytokiny prozapalne mogą zaburzać komunikację między hormonami a receptorami.
  • Woda czosnkowa może stymulować układ immunologiczny.
  • Witamina C może obniżać poziom histaminy.

Działanie przeciwnowotworowe

Niektóre składniki obecne w imbirze mogą hamować rozwój raka wątroby. Kwasy EPA i DHA, witamina D oraz resweratrol mogą mieć działanie przeciwnowotworowe.

  • Wiśnie mogą zawierać związki przeciwnowotworowe, a polifenole obecne w jabłkach mogą wykazywać takie działanie.
  • Połączenie koenzymu Q10, selenu, witaminy C, beta-karotenu i kwasu foliowego może zwiększać przeżywalność w końcowym stadium nowotworów.
  • Akrylamid może mieć działanie rakotwórcze.
  • Pokrzywa może wykazywać działanie przeciwnowotworowe.

Trawienie i metabolizm

Aktywność fizyczna może obniżać i regulować poziom glukozy we krwi. Liście pokrzywy mogą wspomagać metabolizm, a lubczyk może działać oczyszczająco na organizm.

  • Związki zawarte w liściach pokrzywy mogą usprawniać funkcjonowanie trzustki oraz wspierać pracę żołądka i wątroby.
  • Związki zielonej herbaty mogą pomagać spalać tłuszcz w procesie termogenezy, a ich połączenie może działać skuteczniej niż sama kofeina.
  • Bioflawonoidy mogą poprawiać trawienie oraz wchłanianie witaminy C.
  • Biotyna może uczestniczyć w procesach produkcji glukozy, a astaksantyna może poprawiać metabolizm glukozy.
  • Bor może przyspieszać przekształcanie witaminy D do formy aktywnej, natomiast kwas foliowy może wspierać mitochondria.
  • Związki zawarte w kawie mogą przyspieszać opróżnianie żołądka.
  • Związki zawarte w Bacopie mogą wchłaniać się w obecności tłuszczów, a mydlnica lekarska może ułatwiać wchłanianie związków trudno przyswajalnych.
  • Węgiel aktywny może pomagać przy wzdęciach i biegunce.
  • Soki mogą zwiększać poziom trójglicerydów, a produkty przetworzone mogą mieć działanie śluzotwórcze.
  • Toksyny BT w soi mogą aktywować komórki macierzyste jelit, a węglowodany mogą mieć właściwości uzależniające.
  • Krwawnik pospolity może działać odtruwająco na organizm, pokrzywa może pomagać usprawniać usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii z organizmu, a cytrulina może usprawniać funkcjonowanie metabolizmu.

Układ nerwowy i psychika

Olej CBD może mieć właściwości psychoaktywne. Spożycie kwasów omega-3 może być związane z aktywnością mózgu. Katechiny mogą wykazywać działanie ochronne na komórki nerwowe, a erinacyna A obecna w soplówce jeżowatej może ochraniać te komórki.

  • Jedzenie przekąsek może aktywować układ dopaminowy.
  • Imbir ma właściwości wspomagające układ nerwowy.
  • Hydroksyzyna może hamować aktywność receptorów cholinergicznych w układzie nerwowym.
  • Acetylokarnityna może wspierać produkcję neuroprzekaźnika poprzez dostarczanie grup acetylowych.
  • Witaminy z grupy B mogą działać wyciszająco.
  • Polifenole zawarte w borówkach mogą wspomagać funkcje psychomotoryczne.
  • Ekstrakt z reishi może zwiększać poziom neuroprzekaźnika GABA, a cynk może podnosić poziom BDNF.
  • Składniki zawarte w kakao mogą zwiększać tworzenie nowych połączeń nerwowych.
  • Ashwagandha może zwiększać aktywność umysłową.

Serce, naczynia i krew

Szczawik zajęczy może pobudzać procesy krwiotwórcze. Bioflawonoidy mogą wzmacniać naczynia krwionośne, regulować ciśnienie krwi i poziom cholesterolu oraz wspierać zdrowie serca.

  • N-acetylocysteina może wspomagać układ naczyniowy i obkurczać naczynia krwionośne.
  • Awokado może obniżać poziom trójglicerydów we krwi.
  • Biotyna może odgrywać istotną rolę w procesach krzepnięcia krwi.
  • Cynk może poprawiać natlenienie krwi.
  • Aronia może wpływać na profil lipidowy krwi.

Skóra i tkanki

Biotyna może być związana ze stanem skóry, a także hamować aktywność gruczołów łojowych. Ziele żywokostu może mieć właściwości ściągające i stymulować powstawanie tkanki łącznej. Kwas foliowy może być stosowany w kosmetykach razem z innymi składnikami aktywnymi, a także łączony z ceramidami.

Aktywność fizyczna i stres

Wzmożona aktywność fizyczna może wiązać się z wydzielaniem kortyzolu, a wysiłek fizyczny może powodować powstawanie reaktywnych form tlenu.

  • Witaminy z grupy B mogą działać pobudzająco.
  • Aktywność fizyczna może podnosić poziom BDNF.

Zastosowania technologiczne i środowiskowe

Związki arsenu mogą być stosowane do produkcji pestycydów.

Bezpieczeństwo i interakcje

Krwawnik pospolity może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi.

  • Miłorząb może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, a krwawnik pospolity może wchodzić w interakcje z lekami zawierającymi lit.
  • Węgiel aktywny może być przyjmowany z odstępem czasu od innych leków, a osoby odwodnione powinny zachować ostrożność przy jego spożywaniu.
  • Witaminy C i E mogą zwiększać skuteczność antybiotyków, natomiast propolis może wykazywać synergizm z selenem.
  • Kwas foliowy może być stosowany z innymi składnikami aktywnymi bez zmiany działania.
  • Wspólne białko może powodować reakcję krzyżową.

Pozostałe zastosowania

Bioflawonoidy mogą wydłużać czas działania witaminy C.

  • Kwas foliowy może być łączony z peptydami miedziowymi, a także może hamować procesy starzenia.
  • Cynk może usprawniać funkcjonowanie witaminy D.
  • Antyoksydanty mogą chronić przed degradacją plamki żółtej.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu