Związki biologicznie aktywne

Związki biologicznie aktywne to substancje, które mogą wpływać na procesy zachodzące w organizmach żywych. Występują między innymi w żywności, roślinach i organizmach ludzkich, a przypisuje się im różnorodny wpływ na funkcjonowanie poszczególnych układów.

Klasy związków aktywnych

Związki biologicznie aktywne obejmują różne klasy substancji pochodzenia roślinnego, zwierzęcego i chemicznego.

  • Składniki aktywne lepiężnika mogą obejmować seskwiterpeny, flawonoidy, garbniki, olejki eteryczne, śluzy oraz inulinę.
  • Żyworódka może zawierać związki polifenolowe, a szczawik zajęczy — kwasy organiczne.
  • Pokrzywa może dostarczać organizmowi kwasów organicznych, natomiast maliny mogą zawierać związki salicylowe.
  • Biotyna może występować w produktach pochodzenia roślinnego oraz znajdować się w żółtkach jaj.
  • Kwas foliowy może być łączony z witaminami, peptydami miedziowymi i ceramidami. Może też być stosowany z innymi składnikami aktywnymi bez zmiany działania.
  • Koenzym Q10, cynk, selen, kobalt, miedź i mangan należą zarówno do antyoksydantów endogennych, jak i egzogennych.
  • Związki zawarte w Bacopie mogą wchłaniać się w obecności tłuszczów.
  • Bimatoprost może być organicznym związkiem chemicznym, a związki arsenu mogą być stosowane do produkcji pestycydów.
  • Drzewa wydzielają substancje fitocynowe.
  • Mikrobiologiczne algorytmy kombuchy mogą być wzbogacone o nowe związki bioaktywne.

Układ odpornościowy

Związki biologicznie aktywne mogą zarówno pobudzać, jak i regulować działanie układu odpornościowego.

  • Białko może stymulować aktywność układu odpornościowego, a arginina może pobudzać układ immunologiczny.
  • Biotyna może wzmacniać układ odpornościowy. Podobne działanie może wykazywać witamina B12.
  • Liście pokrzywy mogą aktywować interferon.
  • Kwas fulwowy może regulować układ odpornościowy.
  • Woda czosnkowa może stymulować układ immunologiczny.
  • Substancje fitocynowe mają działanie antybiotyczne, natomiast goździki mogą wykazywać działanie przeciwdrobnoustrojowe.
  • Liście laurowe mogą stymulować układ odpornościowy, a monoterpeny mogą go wspierać.
  • Kiełki mogą wspierać układ odpornościowy, podobnie jak bioflawonoidy.
  • Dzika róża może wzmacniać układ immunologiczny.
  • Biostymina może stymulować układ odpornościowy.
  • Ujemne jony w powietrzu mogą stymulować układ odpornościowy.
  • Aloes może działać immunostymulująco.
  • Lektyki mogą działać immunosupresyjnie.

Mózg i układ nerwowy

Aktywność mózgu i układu nerwowego może zależeć zarówno od składników odżywczych, jak i od substancji wpływających na neuroprzekaźniki oraz komórki nerwowe.

  • Aktywność fizyczna może podnosić poziom BDNF, podobnie jak cynk, kwasy tłuszczowe omega-3 i bakopa drobnolistna.
  • Kwasy omega-3 mogą być związane z aktywnością mózgu oraz brać udział w produkcji neuroprzekaźników.
  • Katechiny mogą wykazywać działanie ochronne na komórki nerwowe, a witamina K może wpływać na układ nerwowy.
  • Histamina może pobudzać aktywność mózgu, natomiast kofeina może pobudzać aktywność neuronów.
  • Jedzenie przekąsek może aktywować układ dopaminowy.
  • Acetylokarnityna może wspierać produkcję neuroprzekaźnika poprzez dostarczanie grup acetylowych.
  • Ashwagandha może zwiększać aktywność umysłową, a polifenole zawarte w borówkach mogą wspomagać funkcje psychomotoryczne.
  • Składniki zawarte w kakao mogą zwiększać tworzenie nowych połączeń nerwowych i nowych połączeń.
  • Ekstrakt z reishi może zwiększać poziom neuroprzekaźnika GABA.
  • CBD może stymulować układ nerwowy, a olej CBD może mieć właściwości psychoaktywne.
  • Muchomor czerwony może zawierać składniki psychoaktywne.
  • Hydroksyzyna może hamować aktywność receptorów cholinergicznych w układzie nerwowym.
  • N-acetylocysteina może zmniejszać objawy afektywnej choroby dwubiegunowej.
  • Skrzyp polny może wykazywać działanie przeciwdrgawkowe.
  • Cynk może działać przeciwdepresyjnie.

Metabolizm i energia

Związki biologicznie aktywne mogą wpływać na przemiany energetyczne, gospodarkę glukozą, tłuszczami i składnikami odżywczymi.

  • Związki zawarte w liściach pokrzywy mogą wspierać pracę wątroby, a witaminy z grupy B mogą działać pobudzająco.
  • Aktywność fizyczna może regulować poziom glukozy i obniżać jej poziom we krwi.
  • Biotyna może uczestniczyć w procesach produkcji glukozy, natomiast białko zwierzęce może regulować organizm.
  • Magnez może przekształcać witaminę D w formę aktywną.
  • Aktywność fizyczna może regulować poziom cholesterolu, podczas gdy soki mogą zwiększać poziom trójglicerydów.
  • Węglowodany mogą mieć właściwości uzależniające.
  • Związki zawarte w zielonej herbacie mogą pomagać spalać tłuszcz w procesie termogenezy, a ich połączenie może spalać tłuszcz efektywniej niż sama kofeina.
  • Acetylokarnityna może występować w produktach białkowych, a glicyna może brać udział w produkcji DNA.
  • Kwas foliowy może wspierać mitochondria.

Układ krążenia

Układ krążenia obejmuje serce, naczynia krwionośne oraz krew, a jego prawidłowe funkcjonowanie zależy od współdziałania tych elementów.

  • Bioflawonoidy mogą regulować ciśnienie krwi, wzmacniać naczynia krwionośne oraz wspierać zdrowie serca.
  • Mogą także regulować poziom cholesterolu.
  • Awokado może obniżać poziom trójglicerydów we krwi.
  • N-acetylocysteina wspomaga układ naczyniowy poprzez obkurczanie naczyń krwionośnych.
  • Lubczyk może działać przeciwmiażdżycowo, a czarny bez może działać stabilizująco na krwiobieg.
  • Biotyna może mieć istotną rolę w procesach krzepnięcia krwi.
  • Witamina B12 bierze udział w tworzeniu krwinek czerwonych w szpiku.
  • Ziemia okrzemkowa może wspomagać układ sercowo-naczyniowy.

Stan zapalny i antyoksydacja

Antyoksydanty to związki chemiczne, które pomagają chronić organizm przed stresem oksydacyjnym, a przewlekły stres może sprzyjać powstawaniu reaktywnych form tlenu.

  • Reaktywne formy tlenu mogą pojawiać się także podczas wysiłku fizycznego, natomiast aktywność fizyczna może pomagać zmniejszać stany zapalne.
  • Cytokiny prozapalne mogą uszkadzać tkanki, dlatego znaczenie przypisuje się związkom o działaniu przeciwzapalnym, takim jak polifenole i kwasy EPA oraz DHA obecne w rybach.
  • Czereśnie mogą wykazywać działanie przeciwzapalne, podobnie jak żywokost i kłącze pierzu.
  • Cynk może działać przeciwzapalnie, a także przeciwbakteryjnie. Katechiny również mogą wykazywać działanie przeciwbakteryjne.
  • Sylimaryna może zmniejszać aktywność wolnych rodników, a karob może zawierać związki antyoksydacyjne.
  • Astaksantyna i likopen mogą neutralizować wolne rodniki. Witamina C może działać antyoksydacyjnie.
  • Bioflawonoidy mogą poprawiać przyswajanie witaminy C i wydłużać czas jej działania.
  • Koenzym Q10, szczególnie w postaci ubichinolu, może mieć działanie przeciwutleniające i jest silnym antyoksydantem.
  • Katelicydyna u ludzi może modulować reakcje zapalne, a N-acetylocysteina połączona z niektórymi witaminami może poprawiać stan oksydacyjny u mężczyzn.

Układ pokarmowy

Związki biologicznie aktywne oraz wybrane substancje mogą wpływać na różne funkcje układu pokarmowego.

  • Związki zawarte w liściach pokrzywy mogą wspierać pracę żołądka oraz usprawniać funkcjonowanie trzustki.
  • Związki zawarte w kawie mogą przyspieszać opróżnianie żołądka, a spożywanie mięty może być związane z większą aktywnością żołądka.
  • Toksyny BT w soi mogą aktywować komórki macierzyste jelit.
  • Sól może aktywować enzymy trawienne.
  • Goździki mogą działać przeciwwrzodowo, natomiast krwawnik może wykazywać działanie żółciopędne.
  • Węgiel aktywny może pomagać przy niestrawności, a woda może wspomagać jego działanie.

Hormony i regulacja

Regulacja hormonalna obejmuje zarówno wytwarzanie hormonów, jak i ich przemiany oraz komunikację z receptorami.

  • Wzmożona aktywność fizyczna może wydzielać kortyzol, a sama aktywność fizyczna może także podnosić poziom testosteronu.
  • Cynk może aktywować witaminę D, natomiast bor może przyspieszać przekształcanie witaminy D do formy aktywnej.
  • Cytokiny prozapalne mogą zaburzać komunikację między hormonami a receptorami.
  • Witamina C może pomagać regulować pracę nadnerczy, gdzie produkowany jest kortyzol.
  • Witaminy z grupy B mogą zwiększać odporność na stres.
  • Ksenoestrogeny to związki chemiczne, których budowa może być zbliżona do żeńskich hormonów płciowych, czyli estrogenów.
  • Siemię lniane może zawierać antyoksydanty, które normalizują poziom estrogenów we krwi.

Aktywność fizyczna i styl życia

Białko może wzmacniać mięśnie, a regularna aktywność fizyczna może poprawiać ukrwienie przewodu pokarmowego.

  • Odpowiednia podaż białka może wspierać siłę i kondycję mięśni.
  • Regularny ruch może prowadzić do lepszego ukrwienia przewodu pokarmowego.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Niektóre związki biologicznie aktywne mogą zmieniać działanie leków, wiązać toksyny albo wywoływać niepożądane reakcje organizmu.

  • Węgiel aktywny może wiązać toksyny oraz duże powierzchnie obcych cząsteczek. Woda może zwiększać jego zdolność adsorpcyjną, a sam węgiel może neutralizować niektóre substancje toksyczne spożyte w zbyt dużych ilościach i pomagać chronić organizm przed toksynami.
  • Węgiel aktywny może także neutralizować dawki niektórych leków, dlatego jego stosowanie wymaga ostrożności, zwłaszcza po przyjęciu preparatów leczniczych.
  • Substancje toksyczne mogą być lipofilne, czyli mieć powinowactwo do tłuszczów.
  • Wspólne białko może powodować reakcję krzyżową.
  • Krwawnik pospolity może wchodzić w interakcje z lekami zawierającymi lit oraz z lekami przeciwzakrzepowymi.
  • Miłorząb może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, a goździki mogą wzmacniać działanie leków przeciwgrzybiczych.
  • Akrylamid może mieć działanie rakotwórcze, natomiast lnica pospolita może zawierać związki cyjanogenne.
  • Inhibitory MAO mogą nasilać działanie tyraminy, co jest ważnym przeciwwskazaniem przy łączeniu takich substancji.

Działanie przeciwnowotworowe

Działanie przeciwnowotworowe może dotyczyć zarówno pojedynczych składników, jak i całych produktów spożywczych.

  • Wiśnie mogą zawierać związki przeciwnowotworowe.
  • Skrzyp polny może wykazywać działanie przeciwnowotworowe.
  • Witamina D i witamina C mogą mieć działanie przeciwnowotworowe.
  • Kwasy EPA i DHA mogą działać przeciwnowotworowo.
  • Polifenole obecne w jabłkach mogą mieć działanie przeciwnowotworowe.
  • Kawa może wykazywać działanie przeciwnowotworowe.
  • Pokrzywa może mieć działanie przeciwnowotworowe.
  • Rzodkiewka może działać antynowotworowo.
  • Resweratrol może mieć działanie przeciwnowotworowe.
  • Połączenie koenzymu Q10, selenu, witaminy C, beta-karotenu i kwasu foliowego może zwiększać przeżywalność w stadium końcowym nowotworów.

Skóra i tkanka łączna

Związki biologicznie aktywne mogą oddziaływać na skórę oraz tkankę łączną na różne sposoby.

  • Biotyna może być związana ze stanem skóry, a także hamować aktywność gruczołów łojowych.
  • Ziele żywokostu może stymulować powstawanie tkanki łącznej.

Pozostałe zastosowania

Związki biologicznie aktywne występują w różnych surowcach i mogą mieć odmienne zastosowania.

  • Krwawnik pospolity może działać odtruwająco na organizm.
  • Cynamon może mieć działanie przeciwgrzybicze.
  • Oliwa z oliwek może wykazywać działanie przeciwgrzybicze.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Tematy

Przeglądaj szczegółowe informacje

Twierdzenia w tym opracowaniu