Ryzyko zdrowotne

Ryzyko zdrowotne odnosi się do prawdopodobieństwa wystąpienia negatywnych skutków dla zdrowia w wyniku działania określonych czynników. Może obejmować różnorodne czynniki biologiczne, chemiczne, fizyczne lub społeczne, które mają potencjał wpływania na stan zdrowia jednostek lub populacji. Ocena ryzyka zdrowotnego polega na identyfikacji, analizie i oszacowaniu tych czynników w celu określenia poziomu zagrożenia. Jest to pojęcie stosowane w medycynie, epidemiologii oraz ochronie zdrowia publicznego.

Ryzyko zdrowotne oznacza prawdopodobieństwo wystąpienia choroby, powikłań lub innych niekorzystnych skutków dla organizmu. Bywa związane z dietą, stylem życia, czynnikami środowiskowymi, predyspozycjami genetycznymi oraz stosowanymi substancjami.

Układ sercowo-naczyniowy

Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych obejmuje między innymi zawał serca, udar mózgu, miażdżycę oraz choroby żylne.

  • Czosnek może obniżać ryzyko zawału serca, a także zmniejszać ryzyko miażdżycy.
  • Zawałowi serca może sprzyjać otyłość, cukrzyca, podwyższony poziom trójglicerydów, przewlekły stres, zaburzenia snu oraz choroby przyzębia.
  • Ryzyko zawału serca może zwiększać także spożywanie wysoko przetworzonej żywności.
  • Niedobór witaminy D może zwiększać ryzyko cichego zawału serca oraz śmiertelności związanej z zawałem serca.
  • Podwyższony poziom trójglicerydów może zwiększać ryzyko chorób serca, natomiast przewlekły stres może zwiększać ryzyko ich wystąpienia.
  • Umiarkowane picie piwa może obniżać ryzyko chorób serca.
  • Czosnek może zmniejszać ryzyko udaru mózgu i wylewów.
  • Udarowi mózgu może sprzyjać insulinooporność, cukrzyca, otyłość brzuszna, podwyższone stężenie sodu oraz przewlekły stres.
  • Niedobór witaminy C może zwiększać ryzyko wystąpienia miażdżycy, a przewlekły stan zapalny może sprzyjać jej rozwojowi.
  • Otyłość może zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich, natomiast niedobór witaminy D może zwiększać ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.
  • Spożywanie żywności smażonej może zwiększać ryzyko przewlekłej choroby żylnej.
  • Nieleczony artretyzm może powodować problemy z układem sercowo-naczyniowym.

Metabolizm i otyłość

Metabolizm i otyłość wiążą się z ryzykiem zaburzeń gospodarki cukrowej, lipidowej oraz innych problemów zdrowotnych.

  • Rzeżucha może sprzyjać obniżeniu stężenia glukozy we krwi, natomiast cukier może powodować jej skoki.
  • Wafle ryżowe mogą powodować wzrost poziomu cukru i glukozy we krwi.
  • Czynniki środowiskowe mają znaczenie dla ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2. Otyłość brzuszna oznacza zwiększone ryzyko tej choroby, a cukrzyca może dotykać osoby otyłe.
  • Czosnek może obniżać ryzyko cukrzycy.
  • Łopian może wspierać leczenie chorób metabolicznych.
  • Otyłość może zwiększać ryzyko chorób trzustki i potęgować rozwój chorób.
  • Nieleczona otyłość może stanowić zagrożenie dla zdrowia. Osoby otyłe mogą cierpieć na zaburzenia gospodarki lipidowej, a także być przewlekle niedożywione.
  • Otyłości może towarzyszyć bezdech senny, podobnie jak może on występować u osób otyłych.
  • Spożywanie smażonych potraw może zwiększać ryzyko nadwagi, podczas gdy produkty pełnoziarniste mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego o 20%.
  • Choroby serca mogą zwiększać ryzyko wystąpienia dny moczanowej, podobnie jak wysoki poziom trójglicerydów we krwi.

Nowotwory

Ryzyko zachorowania na nowotwory może zależeć między innymi od wieku, sposobu odżywiania, masy ciała i wybranych czynników środowiskowych.

  • Wraz z wiekiem może wzrastać ryzyko zachorowania na nowotwory.
  • Otyłość może sprzyjać powstawaniu raka jelita grubego i być przyczyną rozwoju raka.
  • Rafinowane węglowodany mogą zwiększać ryzyko pojawienia się nowotworów, podobnie jak sztuczne słodziki.
  • Spożywanie wysokoprzetworzonej żywności może zwiększać ryzyko występowania raka jelita grubego.
  • Czosnek może zmniejszać ryzyko wystąpienia raka jelita grubego oraz raka żołądka.
  • Goździki mogą hamować rozwój raka jelita grubego i raka piersi.
  • Spożywanie rzeżuchy może hamować wzrost komórek rakowych.
  • Jednoczesne zakażenie Helicobacter pylori i wysokie spożycie soli może zwiększać ryzyko raka żołądka, a przewlekłe niedobory witaminy B12 zwiększają ryzyko pojawienia się tego nowotworu.
  • Pasożyty mogą powodować raka.
  • Pestycydy mogą zwiększać ryzyko nowotworów.
  • Prawidłowe stężenie witaminy D może wpływać na ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych, a witamina D może obniżać śmiertelność w przypadku chorób nowotworowych.
  • Podwyższony poziom trójglicerydów może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych.
  • Niski poziom jodu w organizmie może zwiększać ryzyko nowotworów.

Układ nerwowy i psychika

Toksyny mogą zwiększać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera i choroby Parkinsona.

  • Gen związany z chorobą Alzheimera może zwiększać ryzyko tej choroby, podobnie jak nadciśnienie, podwyższone stężenie sodu oraz niedobór likopenu.
  • Ryzyko zachorowania na Alzheimera może być dwa razy mniejsze u osób, które regularnie czytają, a wysiłek umysłowy może dodatkowo zmniejszać to ryzyko.
  • Czosnek może zmniejszać ryzyko zachorowania na Alzheimera.
  • Miniudar może zwiększać ryzyko demencji w starszym wieku, podobnie jak zmiany w neuroprzekaźnikach i niedobór witaminy D.
  • Niedobór cholesterolu może zwiększać ryzyko chorób neurologicznych, w tym stwardnienia rozsianego.
  • Miłorząb japoński, bakopa drobnolistna i krwawnik pospolity mogą mieć znaczenie w chorobach układu nerwowego: miłorząb może zmniejszać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, a bakopa może im przeciwdziałać. Krwawnik może pomagać przy stwardnieniu rozsianym.
  • Pasożyty mogą wpływać na układ nerwowy, a zakażenia pasożytnicze mogą powodować bezsenność.
  • Choroba może zwiększać zapotrzebowanie na sen, natomiast sam sen może pomagać w zwalczaniu chorób.
  • Otyłość może wiązać się ze stanami depresyjnymi, a zaburzeniom lękowym może towarzyszyć pogorszenie zdolności umysłowych.
  • Zaburzenia mogą zwiększać ryzyko depresji, zaś przewlekły stres może zwiększać ryzyko zaburzeń lękowych i powodować choroby somatyczne.
  • N-acetylocysteina może korzystnie wpływać na choroby psychiczne, a pozytywne myśli mogą wspierać zdrowie człowieka.

Układ pokarmowy i wątroba

Układ pokarmowy i wątroba mogą reagować na różne czynniki dietetyczne, metaboliczne oraz chorobowe.

  • Nadmiar trójglicerydów może zwiększać ryzyko stłuszczenia wątroby, a cynk może zmniejszać rozwój chorób wątroby.
  • Otyłość może zwiększać ryzyko pojawienia się choroby refluksowej, podobnie jak zaburzenia mineralne. Soki cytrusowe mogą natomiast nasilać jej objawy.
  • Osoby z chorobą refluksową mogą spożywać chude ryby.
  • Spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko chorób trzustki.
  • Zwiększenie stężenia kwasu masłowego w organizmie może wprowadzać chorobę Leśniewskiego-Crohna w stan remisji.
  • Choroby przyzębia mogą powodować wzrost ryzyka zapalenia zatoki szczękowej.

Nerki i układ moczowy

Ryzyko problemów z nerkami i układem moczowym może wiązać się z dietą, stresem, odwodnieniem oraz urazami.

  • Wędliny mogą zwiększać ryzyko chorób nerek.
  • Przewlekły stres może zwiększać ryzyko chorób nerek.
  • Odwodnienie może zwiększać ryzyko przewlekłej choroby nerek.
  • Urazy dna miednicy mogą zwiększać ryzyko nietrzymania moczu.

Odporność i zakażenia

Odporność wpływa na podatność organizmu na infekcje, zakażenia pasożytnicze i grzybicze.

  • Przewlekły stan zapalny może obciążać układ immunologiczny, a przewlekły stres może obniżać odporność.
  • Słaba odporność może zwiększać ryzyko zakażenia pasożytami. Pasożyty mogą obciążać układ odpornościowy i obniżać odporność, a także pogarszać samopoczucie. Zaniedbywanie higieny osobistej może sprzyjać zakażeniu pasożytami.
  • Osłabiona odporność przy zakażeniu wirusem HIV może zwiększać ryzyko infekcji Candida albicans. Do nadmiernego rozrostu Candida albicans predysponuje przewlekłe zażywanie glikokortykosteroidów. Kandydoza może powodować zmęczenie i problemy z koncentracją, a kandydoza sromu i pochwy może być objawem cukrzycy.
  • Łopian może mieć właściwości przeciwgrzybicze.
  • Sen może zmniejszać ryzyko infekcji, podobnie jak dostarczanie wysokich dawek witaminy C może zmniejszać ryzyko nawrotów przeziębienia.
  • Choroby alergiczne u rodziców mogą zwiększać ryzyko atopowego zapalenia skóry u dziecka.
  • Kleszcz może być przyczyną zakażenia wirusem kleszczowego zapalenia mózgu, natomiast boreliozą nie można zarazić się od osoby, która na nią choruje.

Kości, stawy i stan zapalny

Kości i stawy mogą być związane zarówno ze stanem zapalnym, jak i z chorobami wpływającymi na ich funkcjonowanie.

  • CBD może pomagać przy reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS), a uczep trójlistkowy może łagodzić jego objawy.
  • Rzeżucha wykazuje właściwości przeciwzapalne. Podobne działanie może mieć rozmaryn, natomiast rumianek może obniżać stan zapalny w organizmie.
  • Spożywanie pokrzywy może wspierać zdrowie kości.
  • Cukrzyca może zwiększać ryzyko wystąpienia dny moczanowej.
  • U osób otyłych mogą występować choroby zwyrodnieniowe stawów.

Dieta, witaminy i minerały

Sposób odżywiania, dobór produktów i rytm posiłków mogą wpływać na ryzyko zdrowotne, a jedzenie zgodnie z rytmem dobowym organizmu może zmniejszać ryzyko chorób cywilizacyjnych.

  • Białko zwierzęce może zmniejszać ryzyko chorób, natomiast zaniżone zalecenia żywieniowe mogą powodować choroby.
  • Zwiększone stężenie sodu może zwiększać ryzyko śmiertelności.
  • Niezdrowa żywność może nasilać stres oksydacyjny, a post przerywany może podwyższać kortyzol.
  • Niedobory pokarmowe mogą zwiększać ryzyko depresji. Niedobór cynku może zaostrzać choroby autoimmunologiczne, a niedobór jodu może powodować chorobę Hashimoto.
  • Niedobór witamin z grupy B może zwiększać ryzyko uszkodzenia mózgu.
  • Indyk może zawierać tyrozynę, a pokrzywa może zawierać lecytynę.
  • Niedokrwistość może powodować senność po jedzeniu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Niektóre składniki uznawane za zdrowe mogą u części osób powodować skutki uboczne.

  • Toksyny mogą prowadzić do groźnych chorób, a pestycydy mogą być szkodliwe dla zdrowia. Gorączka może zagrażać zdrowiu, podobnie jak przewlekły stan podgorączkowy, którego mogą doświadczać ludzie.
  • Żywność z dodatkiem soi GMO może zwiększać ryzyko chorób. Ryż może zawierać arsen, dlatego znaczenie ma jego jakość i częstotliwość spożywania.
  • Przeciwwskazaniem do spożywania rzeżuchy mogą być stwierdzone choroby nerek, alergia oraz stany zapalne lub choroby wrzodowe żołądka i jelit.
  • Z soku z pokrzywy powinny zrezygnować kobiety zmagające się z chorobami narządów rodnych. Stosowanie pokrzywy razem z lekami rozrzedzającymi krew może prowadzić do odwodnienia organizmu.
  • Krwawnik pospolity może wchodzić w interakcje z lekami zawierającymi lit i może powodować bóle głowy.
  • Jagód goji nie powinny spożywać osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe. Choroby autoimmunologiczne mogą być przeciwwskazaniem do stosowania ashwagandhy i spiruliny.
  • Osoby z chorą wątrobą powinny ograniczyć spożywanie wiśni. Robienie przerw w kuracji lepiężnikiem może zmniejszać ryzyko toksyczności.
  • Leki na alergię mogą zwiększać ryzyko demencji, a hydroksyzyna również może je zwiększać. Przyjmowanie lewotyroksyny może zwiększać ryzyko złamań kości.

Pozostałe zastosowania

Aktywność fizyczna sprzyja zdrowiu, a joga może je poprawiać.

  • Spożycie azotanów może obniżać ryzyko rozwoju jaskry.
  • Podobny związek z niższym ryzykiem jaskry może mieć spożywanie jarmużu.
  • Spożywanie cytrusów może zmniejszać ryzyko rozwoju mięśniaków.
  • Regularne spożywanie ryb może mieć związek z długością życia.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Twierdzenia w tym opracowaniu