Białka

Białka to związki organiczne zbudowane z aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi, które tworzą łańcuchy polipeptydowe. Są podstawowymi składnikami komórek i tkanek organizmów żywych oraz pełnią różnorodne funkcje biologiczne. Struktura białek może być opisywana na kilku poziomach, takich jak struktura pierwszorzędowa, drugorzędowa, trzeciorzędowa i czwartorzędowa.

Białka są podstawowymi składnikami odżywczymi, które uczestniczą w budowie i funkcjonowaniu organizmu. Bywają wiązane między innymi z kondycją mięśni, skóry, kości, odpornością oraz procesami regeneracji.

Białko w diecie

Białko jest składnikiem diety, który może wpływać na sytość, przemianę energii i wykorzystanie innych składników odżywczych.

  • Białko może zwiększać wchłanianie magnezu nawet o 40%.
  • Białko zwierzęce może być pełnowartościowe, a także bardziej wartościowe niż białko roślinne. Białko roślinne może jednak być ciężkostrawne.
  • Białko jajka może być wykorzystywane przez organizm ludzki w większym stopniu niż białka z innych produktów.
  • Produkty przetworzone mogą zawierać mniej białka, dlatego ich udział w diecie nie zawsze odpowiada zawartości tego składnika w produkcie wyjściowym.
  • Produkty bogate w białko mogą zwiększać termogenezę posiłkową, a samo białko może przyczyniać się do spalania tkanki tłuszczowej.
  • Zwiększenie spożycia białek w diecie może pomagać w zmniejszeniu otyłości. Spożywanie białka może również obniżać poziom greliny, hormonu wiązanego z odczuwaniem głodu.
  • Posiłki zawierające białka i tłuszcze mogą sycić na dłużej. Dodanie białka i dobrego tłuszczu do śniadania może zmniejszać potrzebę podjadania wieczorem.
  • Spożywanie białka nie podnosi poziomu insuliny.
  • Spożycie białka może wspierać zdrowie kości i poprawiać ich strukturę.
  • Ograniczenie białka zwierzęcego na korzyść białka roślinnego może zwiększać płodność u kobiet. Białko zwierzęce może także zmniejszać ryzyko chorób.
  • Post przerywany w menopauzie można łączyć z dużą ilością białka.
  • Unikanie białka przed snem może poprawiać jakość snu i prowadzić do głębszego snu.
  • Przyswajalność białka u seniorów może maleć z wiekiem.
  • Preparaty z białkiem mogą być korzystne po ciężkich chorobach i pomagać osobom w rekonwalescencji.
  • Acetylokarnityna może występować w produktach białkowych.

Źródła białka

Białko można dostarczać zarówno z produktów zwierzęcych, jak i roślinnych, w tym z pokrzywy, nasion, nabiału oraz ryb.

  • Sery mogą zawierać białko, podobnie jak fermentowane produkty mleczne, które mogą być także jego źródłem.
  • Jajka mogą zawierać białko, a mięso może je dostarczać.
  • Ryby mogą być źródłem dobrze przyswajalnego białka, a sardynki mogą dostarczać białka w szczególności.
  • Pokrzywa może zawierać białko i dostarczać je do organizmu. Może również zawierać aglutyninę.
  • Rośliny strączkowe mogą zawierać białko, a ich jedzenie może zwiększać jego spożycie.
  • Migdały mogą zawierać białko, natomiast nasiona chia mogą odznaczać się wysoką zawartością pełnowartościowego białka.
  • Gotowane kurze łapki mogą być źródłem kolagenu.
  • Białko z roślin pylących może pojawiać się w produktach spożywczych.

Białko, mięśnie i sport

Białko może wzmacniać mięśnie i pomagać zapobiegać utracie masy mięśniowej.

  • Odpowiedni poziom kolagenu może być związany z utrzymaniem masy mięśniowej.
  • Sportowcy mogą mieć większe zapotrzebowanie na białko.
  • Niewystarczająca podaż białka w diecie może prowadzić do niskiej masy mięśniowej.

Niedobór białka

Niedobór białka może wpływać na prawidłowe funkcjonowanie organizmu, rozwój oraz samopoczucie.

  • Może osłabiać układ odpornościowy i zwiększać ryzyko chorób przewodu pokarmowego.
  • Występujące przy nim objawy mogą obejmować ciągłe uczucie zimna, ból kości oraz strzelanie w stawach.
  • Niedobór białka może zwiększać ryzyko otyłości, cukrzycy i nowotworów.
  • U dzieci może opóźniać rozwój fizyczny, a w okresie ciąży prowadzić do zaburzeń rozwoju płodu lub hamować jego rozwój.
  • Niedobór pełnowartościowego białka może ograniczać syntezę neuroprzekaźników, zwiększać ryzyko bezsenności oraz depresji.
  • Może także zwiększać ryzyko neurodegeneracji.

Kolagen i tkanki

Kolagen jest białkiem ważnym dla skóry, stawów, kości, naczyń krwionośnych i nabłonka jelitowego.

  • Niedobór kolagenu może powodować utratę jędrności skóry, pojawianie się zmarszczek oraz przyspieszać starzenie się organizmu.
  • Suplementacja kolagenem może zwiększać nawilżenie skóry i spłycać zmarszczki.
  • Kolagen stosowany na cellulit może pomóc w jego zmniejszeniu.
  • Niedobór kolagenu może być powiązany z wypadaniem włosów, natomiast kolagen może je ograniczać.
  • Witamina C może zwiększać produkcję kolagenu. Podobny związek ze wzrostem jego produkcji może mieć dostarczanie cynku.
  • Ogóreczek lekarski może zwiększać produkcję kolagenu, a regularne stosowanie ostropestu plamistego może zapobiegać jego utracie. Wysoki poziom kortyzolu może natomiast obniżać produkcję kolagenu.
  • Niedobór kolagenu może być powiązany z osłabieniem kości i elastyczności naczyń krwionośnych.
  • Stosowanie kolagenu może zmniejszać sztywność stawów i ból stawów. Kolagen może także łagodzić przebieg reumatoidalnego zapalenia stawów.
  • Galarety mogą być źródłem kolagenu.
  • Utrata kolagenu może wiązać się ze skurczami łydek.
  • Kolagen może zapewniać integralność nabłonka jelitowego.

Skaza białkowa

Skaza białkowa u niemowląt może wiązać się z objawami dotyczącymi przewodu pokarmowego, układu oddechowego i skóry.

  • Krew i śluz w stolcu mogą być objawem skazy białkowej.
  • Niemowlęta ze skazą białkową mogą słabiej przybierać na wadze i być mniejsze.
  • Skaza białkowa może objawiać się kaszlem oraz katarem.
  • Niemowlęta ze skazą białkową mogą częściej przechodzić infekcje ucha i infekcje układu moczowego.
  • Jeśli dziecko jest karmione piersią, matka nie powinna spożywać mięsa ani nabiału.
  • W niektórych przypadkach skaza białkowa wymaga podania leków antyhistaminowych lub stosowania maści sterydowych.
  • Przy skazie białkowej istotne jest używanie naturalnych materiałów, które nie podrażniają skóry.
  • Białka alergizujące mogą pojawiać się również w pyłkach roślin.

Błonnik i trawienie

Trawienie białka zachodzi etapami w przewodzie pokarmowym i może zależeć zarówno od samego białka, jak i innych składników pożywienia.

  • Białko może długo się trawić.
  • Lektyny mogą powodować rozszczelnienia jelita oraz przerost jelita cienkiego.
  • Kiwi może wspomagać proces trawienia białka.

Witaminy i składniki odżywcze

Niektóre witaminy mogą wpływać na wytwarzanie białek, w tym zwiększać produkcję białek przeciwzapalnych pod wpływem witaminy D3.

  • Kwas foliowy może pobudzać wytwarzanie elastyny.
  • Może także pobudzać wytwarzanie kolagenu.

Krew, hormony i odporność

Białka wiążą się z funkcjonowaniem krwi, hormonów oraz układu odpornościowego, a ich działanie zależy od rodzaju i źródła.

  • Białko może stymulować aktywność układu odpornościowego.
  • Lektyny mogą działać immunosupresyjnie, powodować zlepianie czerwonych krwinek oraz zmniejszać rozmiar grasicy.
  • Lektyny obecne w roślinach strączkowych mogą prowadzić do niedorozwoju grasicy u płodu, podobnie jak lektyny w zbożu.
  • Spirulina niebieska może wspomagać wytwarzanie przeciwciał atakujących komórki nowotworowe.
  • Liście pokrzywy mogą aktywować interferon.
  • Poziom CRP mieszczący się w normach nie zawsze wyklucza stany zapalne.
  • Ferrytyna może ograniczać wypadanie włosów.
  • Kolagen może wspomagać funkcjonowanie układu krążenia.
  • Wysoki poziom fibrynogenu może prowadzić do zakrzepów.
  • Niedobór białka może obniżać poziom hormonów wzrostu i prowadzić do zaburzeń równowagi hormonalnej.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Niektóre białka mogą wywoływać reakcje alergiczne albo wykazywać toksyczne działanie.

  • Niestrawione białko może działać jak alergen.
  • Wspólne białko może powodować reakcję krzyżową.
  • Amyloid może być toksycznym białkiem.
  • Białko sojowe może być toksyczne.

Pozostałe zastosowania

Białka mogą pełnić w organizmie także funkcje wykraczające poza odżywianie i budowę tkanek.

  • Białko zwierzęce może pomagać w regulowaniu organizmu oraz w jego detoksykacji.
  • Odpowiednia dzienna podaż białka może wspierać układ nerwowy.
  • Kolagen może przyczyniać się do normalizacji poziomu glukozy we krwi.
  • Przytulia czepna może zawierać enzymy ułatwiające ścinanie białek.

To nie jest porada medyczna i zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem jakichkolwiek zmian.

Tematy

Przeglądaj szczegółowe informacje

Twierdzenia w tym opracowaniu